Yemen'de Husilerin stratejik bölgelerde ilerleyişini sürdürmesi üzerine son haftalarda 112 binden fazla kişi evini terk etmek zorunda kaldı. Ülkenin kuzeyinde ve orta kesimlerinde yaşanan çatışmalar, zaten dünyanın en ağır insani krizlerinden birini yaşayan Yemen'de yeni bir göç dalgasını tetikledi. Birleşmiş Milletler kaynaklarına göre, yerinden edilenlerin büyük bölümü kadın ve çocuklardan oluşuyor; sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyrettiği bölgede temiz su, gıda ve barınma ihtiyacı kritik boyutlara ulaşmış durumda. Husi güçleri, son operasyonlarla başkent Sana'nın güneyindeki dağlık bölgelerde ve stratejik geçit noktalarında kontrolü genişletti. Bu ilerleyiş, Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun hava saldırılarına rağmen sahadaki dengenin değişmediğini gösteriyor.
Çatışmanın arka planı ve Husi ilerleyişi
Yemen'de 2014'ten bu yana süren iç savaş, Husilerin başkent Sana'yı ele geçirmesiyle başlamıştı. Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon 2015'te Husilere karşı operasyon başlattı; ancak yıllar içinde çatışmalar ülkenin büyük bölümüne yayıldı. Husiler, İran'dan aldıkları destekle askeri kapasitelerini artırarak kuzeyde ve orta bölgelerde etkinliklerini korudu. Son aylarda Husiler, Marib ve Cevf gibi enerji kaynakları açısından zengin bölgelere yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Bu hamleler, sadece toprak kazanımı değil, aynı zamanda Yemen'in kalan petrol ve doğalgaz altyapısını kontrol etme amacı taşıyor. Suudi Arabistan'ın Mekke'yi hedef alma suçlaması ise gerilimi daha da tırmandırdı. Riyad yönetimi, Husilerin balistik füze ve insansız hava araçlarıyla kutsal toprakları hedef aldığını iddia etti. Husiler bu suçlamayı reddederken, Suudi Arabistan'ın kendi topraklarındaki askeri üsleri vurduklarını kabul ediyor. Bu karşılıklı suçlamalar, bölgesel bir tırmanma riskini beraberinde getiriyor.
Yerinden edilme verileri, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve Uluslararası Göç Örgütü (IOM) tarafından doğrulandı. 112 binden fazla kişinin son iki ayda yer değiştirdiği belirtiliyor. Bu rakam, 2024 yılı boyunca kaydedilen en yüksek aylık yerinden edilme sayılarından biri. Ülke genelinde toplam yerinden edilmiş kişi sayısı 4,5 milyonu aşmış durumda. İnsani yardım kuruluşları, artan ihtiyaçlara karşı fon yetersizliğinden yakınıyor. Dünya Gıda Programı (WFP), Yemen'de 17 milyon insanın gıda güvensizliğiyle karşı karşıya olduğunu ve bunların 5 milyonunun acil yardıma muhtaç olduğunu bildiriyor. Husilerin kontrol ettiği bölgelerde yardım dağıtımı güçlükle sürdürülüyor; bazı bölgelerde ise tamamen durma noktasında.
Bölgesel ve küresel boyut
Yemen'deki çatışma, Suudi Arabistan ile İran arasındaki vekalet savaşının en önemli cephelerinden biri olmayı sürdürüyor. Husilerin son ilerleyişi, Riyad'ın güney sınırındaki güvenlik endişelerini artırıyor. Suudi Arabistan, Yemen sınırı boyunca füze ve İHA saldırılarına karşı savunma sistemlerini güçlendirmeye çalışıyor. Buna karşın, Husi saldırıları Suudi petrol tesislerini ve havalimanlarını zaman zaman hedef alarak küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açıyor. Kızıldeniz'deki deniz trafiği de risk altında; Husilerin deniz mayınları ve İHA'ları, uluslararası nakliye şirketlerini alternatif rotalara yönlendiriyor. ABD ve İngiltere, Husilere yönelik yaptırımları sürdürürken, Birleşmiş Milletler Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg, taraflar arasında kalıcı ateşkes için çabalarını sürdürüyor. Ancak sahada artan şiddet, diplomatik çözüm umutlarını zayıflatıyor. Bölgesel aktörler arasında artan gerilim, Umman ve Katar gibi arabulucu ülkelerin çabalarını da sekteye uğratmış durumda.
Uluslararası toplum, Yemen'deki insani krize dikkat çekmek için çeşitli girişimlerde bulunuyor. Avrupa Birliği, son açıklamasında taraflara uluslararası hukuka saygı çağrısı yaptı ve sivil altyapıya yönelik saldırıların kabul edilemez olduğunu vurguladı. Ancak diplomatik çabalar, Husilerin askeri kazanımlarını masada kaybetmeye yanaşmaması nedeniyle sonuçsuz kalıyor. Suudi Arabistan ise, Husilerin Mekke'yi hedef aldığı iddiasını uluslararası platformlara taşıyarak İslam dünyasında destek arıyor. Bu suçlama, İran'a yönelik baskıyı artırmayı amaçlıyor. Tahran yönetimi, Husilere verdiği desteği açıkça kabul etmese de, bölgesel nüfuzunu korumak için bu grubu önemli bir araç olarak görüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yemen'deki insani kriz ve Husilerin ilerleyişi, Türkiye'nin bölgesel güvenlik ve enerji arz güvenliği açısından yakından takip ettiği bir gelişmedir. Türkiye, Suudi Arabistan ile İran arasındaki vekalet savaşında denge politikası izleyerek her iki ülkeyle de diyaloğunu sürdürüyor. Kızıldeniz'deki istikrarsızlık, Türk ihracat gemilerinin rotalarını ve Süveyş Kanalı üzerinden yapılan ticaretin maliyetini doğrudan etkiliyor. Ayrıca, Yemen'den kaynaklanan göç dalgası ve insani kriz, Türkiye'nin insani yardım politikaları kapsamında önem taşıyor. Türkiye, Yemen'e yönelik insani yardımları koordine eden ülkeler arasında yer alıyor. Uzun vadede, Yemen'de kalıcı bir siyasi çözüm, bölgede istikrarın sağlanması ve Türkiye'nin enerji koridorlarındaki güvenliği için kritik önemde.
