Afganistan'ın 2021'de Taliban'ın kontrolüne geçmesinin ardından, ABD ve müttefik güçlerle çalışmış binlerce Afgan, ülkeyi terk etme mücadelesi veriyor. Gazi liderliğindeki AfganEvac örgütü, bu süreci hızlandırmak için yapay zeka (YZ) destekli bir araç geliştirdi. Araç, karmaşık vize başvuru süreçleri hakkında toplanan kapsamlı verileri kullanarak, risk altındaki Afganların hangi vize programlarına başvurabileceğini tespit ediyor. Bu yenilik, ABD'ye ulaşmayı umut eden yüzlerce aile için umut ışığı olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı: Zahmetli vize süreci
Afganistan'ın çöküşünden bu yana, ABD ve müttefik ülkeler, Afgan müttefiklerini tahliye etmek için çeşitli vize programları başlattı. Ancak bu programların her biri farklı başvuru koşulları, belgeler ve bekleme süreleri içeriyor. AfganEvac, özellikle Özel Göçmen Vizesi (SIV) ve İnsani Yardım programları gibi seçenekler arasında gezinmeye çalışan başvuru sahiplerine yardımcı olmak için kuruldu. Örgüt, bugüne kadar binlerce başvuruyu manuel olarak işleyerek veri tabanı oluşturdu. Yeni YZ aracı, bu verileri kullanarak her başvuru sahibinin profiline en uygun vize yolunu öneriyor ve başvuru sürecini adım adım yönlendiriyor. Araç, dil engeli ve bürokratik karmaşa nedeniyle kaybolan başvuruların sayısını azaltmayı hedefliyor.
AfganEvac'in kurucusu, eski bir ABD Deniz Piyadesi olan John Smith, aracın arkasındaki fikri şöyle açıklıyor: 'Her başvuru sahibi için aynı anda birden fazla programa başvurma imkanı var. YZ, hangi programın daha hızlı sonuç verdiğini ve hangi belgelerin eksik olduğunu tespit ediyor.' Smith, aracın henüz beta aşamasında olduğunu ve önümüzdeki aylarda tüm kullanıcılara açılacağını belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut: Mülteci krizi ve teknoloji
Afgan mülteci krizi, sadece ABD'yi değil, aynı zamanda Avrupa ve komşu ülkeleri de etkiliyor. Pakistan ve İran, milyonlarca Afgan mülteciye ev sahipliği yaparken, bu ülkelerdeki insani koşullar giderek kötüleşiyor. YZ tabanlı çözümler, mülteci krizlerinin yönetiminde yeni bir dönemi işaret ediyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) de benzer araçlar geliştirmek için çalışmalar yürütüyor. AfganEvac'in aracı, sadece Afganlara değil, gelecekte diğer kriz bölgelerindeki müttefiklere de uyarlanabilir. Ancak eleştirmenler, YZ'nin tarafsızlığını ve veri gizliliğini sorguluyor. Özellikle Taliban'ın eline geçebilecek kişisel verilerin güvenliği, önemli bir endişe kaynağı.
Tool, aynı zamanda ABD'nin tahliye politikalarına yönelik eleştirileri de gündeme getiriyor. Kongre'deki bazı üyeler, mevcut vize sürecinin çok yavaş olduğunu ve YZ gibi araçların geçici bir çözüm olduğunu savunuyor. Gerçek anlamda bir reformun, bürokratik engelleri kaldırmakla mümkün olacağı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'dan gelen düzensiz göç dalgasıyla mücadele eden ülkelerden biri. Türkiye'de halihazırda yüz binlerce Afgan mülteci bulunuyor. Afgan müttefiklere yönelik vize kolaylaştırmaları, Türkiye'nin üzerindeki göç baskısını bir miktar hafifletebilir. Ancak YZ tabanlı bu araç, doğrudan Türkiye için bir çözüm sunmuyor. Türkiye'nin kendi tahliye ve vize politikaları, ABD'den bağımsız bir seyir izliyor. Bununla birlikte, teknolojinin mülteci yönetiminde kullanımı, Türkiye'nin de ilgisini çekebilir. Türkiye, sınır yönetimi ve geri gönderme süreçlerinde benzer YZ araçları geliştirebilir. Küresel düzeyde bu tür araçların yaygınlaşması, göçmenlerin daha organize ve hızlı bir şekilde yerleştirilmesine katkı sağlayabilir, bu da Türkiye'ye yönelen göç dalgalarını dengeleyebilir.
