Çin'de son dönemde abur cubur ve atıştırmalık tüketimindeki patlama, yeni bir akımı tetikledi: Tamamen XXL boyutundaki atıştırmalıklara adanmış dev perakende mağazaları. Ancak bu çılgınlık, halihazırda çocukların yüzde 19'unun aşırı kilolu olduğu ülkede obezite konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor. Dev cips paketleri, kova büyüklüğünde gazlı içecekler ve normalden katbekat büyük çikolatalar, sosyal medyada milyonlarca izlenme alırken, sağlık uzmanları bu trendin halk sağlığı üzerindeki olası etkileri konusunda uyarılarda bulunuyor.
XXL atıştırmalık akımının arka planı
Çin'deki XXL atıştırmalık mağazaları, genellikle parlak renkli tabelaları ve dev boyutlu ürün vitrinleriyle dikkat çekiyor. Pekin, Şanghay, Guangzhou gibi büyük şehirlerin yanı sıra ikinci ve üçüncü sınıf kentlerde de hızla yayılan bu mağazalar, özellikle genç tüketiciler arasında popüler. Bir paket cipsin normal boyutunun 10 katı olduğu bu ürünler, genellikle arkadaş grupları arasında paylaşılarak tüketiliyor ve sosyal medyada 'meydan okuma' videolarına konu oluyor.
Trendin arkasındaki itici güçlerden biri, Çin'in hızla büyüyen atıştırmalık pazarı. Pazar araştırma şirketi Euromonitor'a göre, Çin atıştırmalık pazarı 2023'te 300 milyar yuanı (yaklaşık 42 milyar dolar) aştı ve yıllık yüzde 8-10 büyüme gösteriyor. XXL boyutlu ürünler ise bu pastanın giderek büyüyen bir dilimini oluşturuyor. Üreticiler, daha büyük paketlerin birim fiyatı düşürdüğü için tüketicilere 'daha uygun' geldiğini savunuyor. Ancak eleştirmenler, bu mantığın tüketimi artırarak obeziteyi körüklediğini belirtiyor.
Çin hükümeti, obeziteyle mücadele kapsamında 2020'de 'Sağlıklı Çin 2030' eylem planını başlatmıştı. Bu plan çerçevesinde okullarda sağlıklı beslenme eğitimi zorunlu hale getirilmiş, bazı şehirlerde şekerli içeceklere vergi getirilmişti. Ancak XXL atıştırmalık trendi, bu çabaların tersine işliyor. Çin Beslenme ve Sağlık Derneği'nin verilerine göre, 6-17 yaş arası çocuklarda obezite oranı 2010'da yüzde 6 iken 2020'de yüzde 10'a yükseldi; 2023'te ise yüzde 14'e ulaştı. Yetişkinlerde de durum benzer: Obezite oranı 2012'de yüzde 12 iken 2022'de yüzde 16'yı aştı.
Bölgesel ve küresel boyut
XXL atıştırmalık trendi sadece Çin'e özgü değil. Benzer akımlar ABD, Meksika ve Güney Kore'de de görülüyor. Ancak Çin'in nüfus büyüklüğü ve artan satın alma gücü, bu trendi küresel atıştırmalık endüstrisi için önemli bir pazar haline getiriyor. Uluslararası gıda devleri, Çin pazarına özel XXL boyutlu ürünler geliştiriyor. Örneğin, Lay's ve Pringles gibi markalar Çin'de 500 gramlık dev paketler satışa sunarken, Coca-Cola 3 litrelik şişelerle pazarda yer alıyor.
Küresel obezite salgını, DSÖ verilerine göre 1975'ten bu yana neredeyse üç katına çıktı. 2022'de dünya genelinde 1 milyardan fazla insan obeziteyle yaşıyor. Çin'deki bu yeni trend, obeziteyle mücadelede atılan adımları baltalama potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, dev boyutlu paketlerin tüketicilerde 'birim fiyat düşük, almak mantıklı' algısı yarattığını, ancak toplam kalori alımını artırdığını vurguluyor. Ayrıca, bu ürünlerin sosyal medyada 'eğlenceli' içerikler olarak paylaşılması, gençler arasında normalleşmesine yol açıyor.
Çin hükümeti, son yıllarda şekerli içeceklere yönelik vergi artışı ve gıda etiketleme düzenlemeleri gibi önlemler alsa da, XXL atıştırmalık mağazalarının denetimi konusunda henüz net bir politika yok. Bazı yerel yönetimler, bu mağazaların hijyen koşullarını denetlerken, boyut sınırlaması getirilmiş değil. Beslenme uzmanları, Çin'in hızlı kentleşme ve batılı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasıyla birlikte obezite oranlarının artmaya devam edeceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'deki XXL atıştırmalık trendi, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de obezite oranı OECD ortalamasının üzerinde; yetişkinlerde yüzde 32, çocuklarda ise yüzde 15 civarında. Benzer büyük boy ürünler Türkiye'de de market raflarında yer alıyor ve sosyal medyada 'meydan okuma' videoları popüler. Bu durum, Türkiye'nin obeziteyle mücadele politikalarını yeniden gözden geçirmesi gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Çin pazarındaki bu gelişme, Türk atıştırmalık üreticileri için bir fırsat veya tehdit oluşturabilir. Türk şirketleri, benzer trendleri takip ederek ihracat stratejilerini güncellemeli ve aynı zamanda iç pazarda sağlıklı beslenmeyi teşvik eden düzenlemeleri desteklemelidir. Küresel gıda endüstrisindeki bu tür eğilimler, Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkelerde obezite riskini artırabilir.
