ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde gerçekleşen Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in Washington ziyareti sırasında, aralarında Tibetliler, Uygurlar, Hong Konglular ve Çinli muhaliflerin bulunduğu 3.000'den fazla kişi protesto gösterisi düzenledi. Göstericiler, Çin yönetiminin insan hakları ihlallerine ve siyasi baskılarına dikkat çekerek özgürlük çağrısında bulundu. Protestolar, Xi'nin ziyareti kapsamında Beyaz Saray çevresinde ve şehir merkezinde yoğunlaştı.
Protestoların Arka Planı ve Katılımcılar
Protesto, Çin'in çeşitli bölgelerinden gelen etnik ve dini grupların yanı sıra insan hakları aktivistlerini bir araya getirdi. Tibetliler, Uygurlar, Hong Konglular ve Çinli dissidentler, ortak bir sesle Çin Komünist Partisi'nin politikalarını eleştirdi. Göstericiler, Tibet'te dini özgürlüklerin kısıtlanması, Xinjiang'da Uygurlara yönelik baskılar, Hong Kong'da özgürlüklerin erozyona uğraması ve anakara Çin'de siyasi muhalefetin susturulması gibi konulara vurgu yaptı.
Protestocular, 'Xi, hoş gelmediniz' yazılı pankartlar taşıdı ve çeşitli dillerde sloganlar attı. Etkinlik, Washington DC'deki Lafayette Meydanı ve Beyaz Saray'ın çevresindeki cadde ve parklarda gerçekleşti. Polis, göstericilere geniş bir güvenlik çemberi oluşturarak müdahale etmedi; ancak bazı noktalarda gerginlik yaşandı.
Ziyaretin resmi amacı, ABD-Çin ticaret müzakereleri ve Kuzey Kore gibi bölgesel konuları ele almaktı. Ancak insan hakları grupları, ziyareti Çin'in insan hakları sicilini uluslararası kamuoyuna taşımak için bir fırsat olarak gördü. Protestolar, Trump yönetiminin Çin'e yönelik tutumunu da sorguladı; bazı gruplar, ABD'nin insan hakları konusunda daha sert bir duruş sergilemesi çağrısında bulundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in Washington ziyareti, ABD-Çin ilişkilerinde kritik bir dönemeçte gerçekleşti. Ticaret savaşı, teknoloji rekabeti ve Güney Çin Denizi'ndeki gerilimler iki ülke arasındaki ilişkileri gölgeliyor. Protestolar, Çin'in azınlık politikalarına karşı uluslararası farkındalığın arttığını gösteriyor. Özellikle Uygur ve Tibet diaspora grupları, son yıllarda Batı ülkelerinde daha görünür hale geldi ve Çin karşıtı lobicilik faaliyetlerini yoğunlaştırdı.
ABD Kongresi'nde Çin'e yönelik yaptırım ve insan hakları yasaları gündemde. Geçtiğimiz yıl kabul edilen Uygur Zorla Çalıştırma Önleme Yasası gibi düzenlemeler, Washington'un Pekin'e baskı aracı olarak kullanılıyor. Protestolar, bu tür yasaların arkasındaki kamuoyu desteğini yansıtıyor.
Çin hükümeti ise protestoları 'ayrılıkçı güçlerin provokasyonu' olarak nitelendiriyor ve iç işlerine müdahale olarak görüyor. Xi'nin ziyareti sırasında yapılan açıklamalarda, Çin'in egemenlik ve toprak bütünlüğü konusunda taviz vermeyeceği vurgulandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem ABD hem de Çin ile karmaşık ilişkilere sahip. ABD ile NATO müttefikliği ve stratejik ortaklık, Çin ile ise ekonomik işbirliği ve Kuşak-Yol projesi kapsamında artan bağlar söz konusu. Washington'daki protestolar, Türkiye'nin insan hakları ve etnik azınlıklar konusundaki hassasiyetini yeniden gündeme getirebilir. Türkiye, Uygur Türklerine yönelik politikaları nedeniyle Çin ile zaman zaman gerilim yaşıyor; ancak ekonomik çıkarlar dengede tutuluyor. Bu tür protestolar, Türk kamuoyunda Çin'e yönelik eleştirel bakışı güçlendirebilir ve hükümetin denge politikasını zorlaştırabilir. Ayrıca, ABD-Çin rekabetinin derinleşmesi, Türkiye'nin iki büyük güç arasında manevra alanını etkileyebilir.
