ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'a yönelik askeri saldırı planlarını durdurduğunu ve barış anlaşması için müzakerelere başlanacağını duyurması, küresel piyasalarda büyük bir rahatlamaya yol açtı. Wall Street'te endeksler yüzde 2'nin üzerinde yükselirken, Asya borsaları da güne güçlü bir yükselişle başladı. S&P 500 endeksi günü yüzde 2,3 artışla kapatırken, Dow Jones Sanayi Endeksi 750 puandan fazla değer kazandı. Bu yükseliş, yatırımcıların ABD-İsrail ortak operasyonu olarak bilinen ve İran'ın nükleer tesislerini hedef alması beklenen askeri harekatın ertelenmesini olumlu karşılamasından kaynaklandı.
Trump'ın barış sinyali ve piyasalara etkisi
Trump, Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada, "İran ile savaş istemiyoruz. Onlarla kapsamlı bir barış anlaşması yapmak için hazırız" ifadelerini kullandı. Başkan, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından saldırıları durdurma kararı aldığını belirtti. Uzmanlar, bu kararın arkasında İran'ın bölgesel güçlerine karşı misilleme korkusu ve küresel petrol arzında yaşanabilecek kesintilerin olduğunu düşünüyor. Brent petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 3,5 gerileyerek varil başına 68 dolara indi. Altın fiyatları ise güvenli liman talebinin azalmasıyla yüzde 1 düştü.
Asya'da Japonya'nın Nikkei 225 endeksi yüzde 2,7, Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 3,1 ve Çin'in Şanghay Bileşik endeksi yüzde 1,9 yükseldi. Güney Kore Kospi ve Avustralya ASX 200 endeksleri de benzer oranlarda artış gösterdi. Analistler, piyasalardaki bu iyimserliğin kalıcı olması için İran'ın da barışa yanaşması gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: jeopolitik riskler azalıyor
ABD-İsrail savaş senaryosu, sadece Orta Doğu'da değil, tüm dünyada enerji fiyatlarından tedarik zincirlerine kadar geniş çaplı bir etki yaratma potansiyeli taşıyordu. İran, Hürmüz Boğazı'nı kapatma ve bölgedeki ABD üslerine saldırı tehditleriyle misilleme yapabileceği sinyalleri vermişti. Trump'ın barış söylemi, bu senaryoları bir süreliğine rafa kaldırdı. Ancak İsrail'in İran'ın nükleer programına karşı tutumu ve Tahran yönetiminin bölgesel milis güçleri aracılığıyla yürüttüğü vekalet savaşları, sorunun kökten çözülmediğini gösteriyor. Uzmanlar, Trump'ın bu hamlesini 2024 başkanlık seçimleri öncesinde barış vaadini gerçekleştirme çabası olarak yorumluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşuluk ilişkileri ve enerji ithalatı nedeniyle ABD-İran geriliminden doğrudan etkileniyor. Trump'ın saldırıları durdurması, Türkiye'nin İran ile ticaretini ve enerji iş birliğini sürdürebilmesi açısından olumlu. Ayrıca, bölgede savaş çıkmaması, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki terörle mücadele operasyonlarının sekteye uğramamasını sağlayabilir. Bununla birlikte, ABD-İsrail ekseninin barış sürecine yönelmesi, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Kafkasya politikalarında elini güçlendirebilir.
