Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, üye ülkelerde yeni uygulamaya konulan Giriş/Çıkış Sistemi’nin (EES) neden olduğu aksaklıklarla ilgili ilk kez kamuoyu önünde açıklama yaptı. Von der Leyen, “Bazı havalimanlarında teknik sorunlar yaşandığının farkındayız” diyerek, havayolu şirketlerinin ve yolcuların şikâyetlerinin haklı olduğunu dolaylı olarak kabul etti. EES, AB’nin Schengen bölgesine giren ve çıkan üçüncü ülke vatandaşlarının parmak izi, yüz tanıma ve seyahat geçmişi gibi biyometrik verilerini kaydetmeyi amaçlayan yeni bir sınır kontrol sistemidir. Ancak sistemin lansmanından bu yana geçen haftalarda başta büyük uluslararası havalimanları olmak üzere birçok noktada işlem sürelerinin ciddi şekilde uzadığı, yolcuların saatlerce kuyrukta beklemek zorunda kaldığı ve bu nedenle çok sayıda bağlantılı uçuşun kaçırıldığı bildiriliyor.
Havayolu Şirketleri Alarm Veriyor
Avrupa’nın önde gelen havayolu şirketlerinin oluşturduğu Airlines for Europe (A4E) lobisi, EES’nin uygulanmaya başlamasıyla birlikte operasyonel kaos yaşandığı konusunda uyarılarda bulundu. Sendikaya göre, özellikle sabah ve akşam yoğun saatlerde tek bir yolcunun sisteme kaydı için ortalama 4-5 dakika gerekiyor; bu da normal pasaport kontrolüne kıyasla üç kat daha uzun bir süre. Büyük merkezlerde bu durum, check-in kontuarlarından kapılara kadar tüm süreci etkiliyor ve zincirleme gecikmelere yol açıyor. Havayolları, sistemin tam anlamıyla devreye alınmadan önce yeterli test ve pilot uygulaması yapılmadığını, altyapının beklenen yolcu yoğunluğunu kaldıramadığını iddia ediyor. Bazı havayolu yetkilileri, Avrupa genelinde günde yüzlerce yolcunun bağlantılı uçuşlarını kaçırdığını ve şirketlerin bu yolculara yeni bilet sağlamak veya tazminat ödemek zorunda kaldığını belirtiyor. Bu durumun havayolu şirketlerine maliyetinin milyonlarca avroyu bulabileceği tahmin ediliyor.
Uygulamanın en çok sorun yarattığı havalimanları arasında Londra Heathrow, Paris Charles de Gaulle, Frankfurt ve Amsterdam Schiphol yer alıyor. Bu dört havalimanı, Avrupa’daki uzun mesafeli uçuşların büyük bir kısmını barındırıyor. Özellikle Birleşik Krallık vatandaşları, Brexit sonrası AB’ye her girişlerinde biyometrik veri vermek zorunda oldukları için sistemden en çok etkilenen grup oldu. İngiliz turistlerin uğrak noktası olan İspanya, Portekiz ve Yunanistan havalimanlarında da yoğun şikâyetler kaydedildi.
Teknik Zorluklar ve Gelecek Planları
Von der Leyen, “Teknik sorunları çözmek için ulusal sınır otoriteleriyle birlikte çalışıyoruz” ifadelerini kullanırken, sistemin kademeli olarak devreye alınması gerektiğini savunanların sayısı artıyor. AB Komisyonu, bir yandan sistemin güvenlik faydalarına vurgu yaparken (sahte pasaport, usulsüz giriş ve aşırı kalışların engellenmesi), diğer yandan da pratikte ortaya çıkan aksaklıkları gidermek için geçici önlemler alıyor. Komisyon yetkilileri, önümüzdeki haftalarda sistemin algoritmalarının optimize edileceğini, bazı havalimanlarında ise ek donanımlar konuşlandırılacağını duyurdu. Ayrıca, büyük kalabalıkların olduğu durumlarda sınır polisinin manuel olarak pasaport kontrolüne geçmesine izin veren bir esneklik de getirildi. Ancak eleştirmenler, bu geçici çözümün sistemin temel amacı olan standart veri toplamayı baltaladığını ve güvenlik açığı yaratabileceğini söylüyor.
Uzmanlar, EES’nin uzun vadede sorunsuz işleyeceğini ancak adaptasyon sürecinin en az bir yıl daha alacağını öngörüyor. Bu süreçte havayolu şirketlerinin, havalimanı işletmecilerinin ve sınır otoritelerinin koordinasyon içinde hareket etmesi şart. Ayrıca, AB’nin seyahat etkileşimini daha da artırmak için planlanan Avrupa Seyahat Bilgi ve Yetkilendirme Sistemi (ETIAS) gibi diğer girişimlerin de benzer sorunlarla karşılaşabileceği kaydediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin AB ile olan vize serbestisi müzakereleri ve toplam havacılık trafiği açısından iki yönlü bir anlam taşıyor. Birincisi, AB’nin biyometrik veri toplama konusunda ısrarcı olması, vize serbestisi sürecinde Türkiye’den de benzer biyometrik pasaport düzenlemeleri talep edebileceğini gösteriyor. Türk vatandaşları şu anda AB’ye girişlerinde parmak izi vermek zorunda değil; ancak sistem tam uygulandığında bu durum değişebilir. İkincisi, Türkiye’den Avrupa’ya yapılan yoğun yolcu trafiği (yılda milyonlarca Türk turist ve iş insanı), yaşanan gecikmelerden doğrudan etkileniyor. Özellikle İstanbul Havalimanı’ndan Frankfurt, Londra veya Paris gibi merkezlere aktarmalı uçuş yapan yolcular, sistemdeki aksaklıklar nedeniyle mağdur olabilir. Türk Hava Yolları ve diğer havacılık şirketleri, bu durumu yakından takip ediyor. Uzun vadede, sistemin düzgün işlemesi durumunda AB’nin sınır güvenliğinin artması, Türkiye’nin de bu güvenlik standardına uyum sağlamasını gerektirecek; bu da ek maliyetler ve teknolojik yatırım anlamına gelebilir. Küresel ölçekte ise benzer biyometrik sınır kontrol sistemleri diğer bölgelerde de yaygınlaşıyor; Türkiye’nin bu trende kayıtsız kalması mümkün değil.
