Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, çocukların sosyal medya kullanımına yönelik AB genelinde kapsamlı bir yasak getirilmesi yönünde taahhütte bulundu. Alman siyasetçinin bu açıklaması, bir uzman panelinin 13 yaşın altındaki çocuklar için sosyal medya erişiminin kısıtlanmasını önermesinin ardından geldi. Von der Leyen, Strasbourg'da düzenlenen Avrupa Parlamentosu genel kurulunda yaptığı konuşmada, dijital platformların genç kullanıcılar üzerindeki olumsuz etkilerine karşı "kararlı adımlar" atılması gerektiğini vurguladı. Komisyon Başkanı, bu kapsamda AB Dijital Hizmetler Yasası'nın (DSA) revize edilmesi gerektiğini ve çocukların güvenliğini önceliklendiren yeni düzenlemeler getirilmesi gerektiğini söyledi. Uzman panelinin raporu, sosyal medyanın çocuklarda anksiyete, depresyon ve uyku bozukluklarına yol açtığını, ayrıca siber zorbalık ve çevrimiçi istismar riskini artırdığını belirtti. Von der Leyen, yasağın teknik detaylarının gelecek aylarda netleşeceğini ve üye ülkelerle istişarelerin sürdüğünü ifade etti.
Uzman raporu ve sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkileri
Avrupa Komisyonu'nun talebiyle oluşturulan bağımsız uzman paneli, 13 yaş altındaki çocuklar için sosyal medya kullanımının tamamen yasaklanması çağrısında bulundu. Panelin hazırladığı 120 sayfalık raporda, özellikle TikTok, Instagram ve Snapchat gibi platformların genç kullanıcılar üzerinde bağımlılık yapıcı algoritmalar kullandığına dikkat çekildi. Raporda, sosyal medyanın çocuklarda dikkat dağınıklığı, akademik başarıda düşüş ve sosyal izolasyona neden olduğu belirtildi. Panel, ayrıca çocukların korunması için yaş doğrulama sistemlerinin zorunlu hale getirilmesini ve sosyal medya şirketlerinin gizlilik ayarlarını varsayılan olarak en yüksek seviyeye çıkarması gerektiğini önerdi. Von der Leyen, bu önerilerin büyük ölçüde benimsendiğini ve yasal düzenlemenin bu çerçevede şekilleneceğini söyledi. Öte yandan bazı sivil toplum kuruluşları, tamamen yasaklama yerine eğitim ve bilinçlendirme kampanyalarının daha etkili olabileceği görüşünü dile getirdi.
Uzman paneli, 13 yaş sınırının özellikle çocuk psikolojisi ve bilişsel gelişim araştırmalarına dayandırıldığını vurguladı. Rapor, bu yaş grubundaki çocukların soyut düşünme ve risk değerlendirme becerilerinin henüz tam gelişmediğini, bu nedenle sosyal medyanın manipülatif içeriklerine karşı daha savunmasız olduklarını ortaya koydu. Öneriler arasında, 13-16 yaş arasındaki ergenler için ise ebeveyn izni şartı getirilmesi ve platformların genç kullanıcılara yönelik hedefli reklamların yasaklanması da yer alıyor. AB Komisyonu, bu düzenlemelerin dijital haklar ve ifade özgürlüğü ile dengelenmesi gerektiğini kabul ederken, çocukların güvenliğinin her şeyden önce geldiğini belirtti.
AB'nin dijital düzenlemeleri ve küresel yansımalar
Avrupa Birliği, son yıllarda dijital platformları düzenleme konusunda en iddialı adımları atan bölge oldu. Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ve Dijital Piyasalar Yasası (DMA) gibi düzenlemelerle büyük teknoloji şirketlerine yeni yükümlülükler getiren Brüksel, şimdi de çocukları çevrimiçi tehlikelerden korumak için daha katı kurallar hazırlıyor. Von der Leyen, sosyal medya yasağının sadece bir başlangıç olduğunu, ilerleyen dönemde yapay zeka destekli içerik denetimi ve algoritmik şeffaflık gibi alanlarda da düzenlemeler yapılacağını duyurdu. AB'nin bu hamlesi, diğer ülkeler için de örnek teşkil ediyor. Avustralya, geçtiğimiz yıl 16 yaş altı çocuklara sosyal medya yasağı getirmiş, İngiltere ise çevrimiçi güvenlik yasasıyla platformları daha sıkı denetime tabi tutmuştu. ABD'de ise benzer federal düzenlemeler eyaletler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle henüz hayata geçirilemedi.
Uzmanlar, AB'nin bu adımının küresel teknoloji devletlerinde sosyal medya platformlarını daha sorumlu davranmaya iteceğini belirtiyor. Bununla birlikte, yasağın uygulanabilirliği konusunda bazı teknik zorluklar bulunuyor. Özellikle yaş doğrulama sistemlerinin gizlilik endişeleri yaratması ve VPN gibi araçlarla yasağın kolayca aşılabilmesi, düzenlemenin etkinliğini sorgulatıyor. Avrupa Komisyonu, bu sorunları çözmek için biyometrik veri kullanımı yerine davranışsal analiz yöntemlerini tercih edeceğini açıkladı. Ayrıca, yasağı ihlal eden platformlara cironun yüzde 6'sına varan idari para cezaları uygulanması planlanıyor. Von der Leyen, "Çocuklarımızın zihinsel sağlığını korumak için teknoloji şirketlerinin kâr hırsına karşı duracak bir düzenleyici çerçeveye ihtiyacımız var" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin çocuklara yönelik sosyal medya yasağı, Türkiye'de de benzer tartışmaları yeniden gündeme getirebilir. Özellikle son yıllarda çocuklar arasında sosyal medya bağımlılığının arttığına dair birçok araştırma yayımlanmış durumda. Türkiye, AB'ye uyum süreci kapsamında Dijital Hizmetler Yasası gibi düzenlemeleri kısmen iç hukukuna aktarmış olsa da, çocuklara özel bir sosyal medya yasağı henüz gündemde değil. AB'nin bu hamlesi, özellikle teknoloji şirketleriyle müzakerelerinde Türkiye'ye referans noktası sağlayabilir. Ayrıca, AB'ye ihracat yapan Türk teknoloji firmalarının, AB standartlarına uyum için daha katı yaş doğrulama ve içerik denetimi mekanizmaları kurması gerekebilir. Küresel ölçekte ise bu tür düzenlemeler, dijital haklar ile çocuk güvenliği arasındaki dengeyi yeniden tanımlayacak bir döneme işaret ediyor. Türkiye'nin, Avrupa ve diğer ülkelerdeki gelişmeleri yakından takip ederek kendi dijital politikalarını şekillendirmesi stratejik önem taşıyor.
