Vietnam, yıllardır yüksek büyüme oranlarıyla dikkat çeken bir ekonomi olarak öne çıkarken, son dönemde iktidardaki Komünist Parti'nin özel sektöre verdiği destek dikkatleri üzerine çekiyor. Ülkenin ekonomik kalkınmasında kilit rol oynayan devlet işletmelerinin yanı sıra, özel girişimciliğin de teşvik edilmesi, Vietnam'ın küresel rekabetteki yerini güçlendirmeyi amaçlıyor. Peki, Komünist Parti'nin bu yeni stratejisi ne anlama geliyor? Özel sektörün büyümesi, Vietnam'ı gerçekten kurtarabilir mi?
Reformların Arka Planı
1986 yılında başlatılan Doi Moi (Yenileme) reformları, Vietnam'ı merkezi planlamadan piyasa ekonomisine geçiren bir dönüm noktasıydı. O tarihten bu yana ülke, yoksulluktan kurtulup dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri haline geldi. Ancak son yıllarda devlet işletmelerinin verimsizliği, yolsuzluk ve bürokratik engeller, büyümenin önünde ciddi engeller olarak duruyor. Bu nedenle Komünist Parti, özel sektörün itici gücünü kullanarak ekonomiyi canlandırmayı hedefliyor. 2020'de kabul edilen Özel Sektörün Geliştirilmesine İlişkin Karar, bu yönde atılmış önemli bir adım olarak görülüyor. Karar, özel işletmelerin önündeki engelleri kaldırmayı, finansmana erişimi kolaylaştırmayı ve girişimcilik kültürünü yaygınlaştırmayı amaçlıyor.
Ancak bu reformların başarılı olup olmayacağı, parti içindeki muhafazakar kanadın direncine bağlı. Bazı parti üyeleri, özel sektörün güçlenmesinin sosyalist ideolojiye zarar vereceğinden endişe ediyor. Bu nedenle hükümet, özel sektörü teşvik ederken aynı zamanda devlet kontrolünü elden bırakmamaya özen gösteriyor. Örneğin, stratejik sektörlerde (enerji, savunma, altyapı) devlet işletmeleri hâlâ baskın konumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Vietnam'ın özel sektör hamlesi, sadece iç politikayı değil, aynı zamanda bölgesel dengeleri de etkiliyor. Ülke, Çin'den kaçan yatırımlar için cazip bir alternatif haline gelmiş durumda. Samsung, LG, Intel gibi dev şirketler, Vietnam'da büyük üretim tesisleri kurdu. Bu yatırımlar, ülkenin ihracatını patlatırken, aynı zamanda yerli özel sektörün de gelişmesine katkı sağlıyor. Ancak Vietnam, Çin'in artan bölgesel hegemonyası karşısında dikkatli bir denge politikası izlemek zorunda. Bir yandan Çin ile ekonomik bağlarını sürdürürken, diğer yandan ABD ve Japonya ile güvenlik alanında işbirliğini derinleştiriyor.
Küresel ölçekte ise Vietnam, tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi sürecinden en fazla fayda sağlayan ülkelerden biri. Özellikle ABD-Çin ticaret savaşları, Vietnam'ın üretim üssü olarak cazibesini artırdı. Ancak ülke, orta gelir tuzağına yakalanma riskiyle karşı karşıya. Düşük maliyetli işgücü avantajı giderek azalırken, inovasyon ve yüksek teknolojiye geçiş yapılamazsa büyümenin yavaşlaması kaçınılmaz. Bu nedenle özel sektörün Ar-Ge yatırımlarına yönlendirilmesi kritik önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam deneyimi, Türkiye için önemli dersler barındırıyor. Özellikle devlet işletmelerinin reforme edilmesi ve özel sektörün önünün açılması konusunda benzer süreçler yaşanıyor. Türkiye de yıllardır kamu iktisadi teşebbüslerinin verimsizliği ve özel sektörün krediye erişim sorunlarıyla boğuşuyor. Vietnam'ın başarısı, siyasi istikrar ve reform kararlılığına bağlı. Türkiye, bölgesel bir güç olarak Asya-Pasifik'teki bu dönüşümü yakından takip etmeli ve Vietnam ile ticari ilişkilerini geliştirmeli. Özellikle savunma sanayi ve tekstil gibi alanlarda işbirliği fırsatları değerlendirilebilir.
