Norveç merkezli İran İnsan Hakları (IHR) örgütü, İran'ın 2026 yılında en az 511 kişiyi idam ettiğini açıkladı. Rapora göre, bu idamların en az 29'u Ocak ayında düzenlenen hükümet karşıtı protestolarla bağlantılı olarak gerçekleştirildi. Bu rakam, İran'ın son yıllarda uyguladığı idam cezalarının en yüksek seviyelerinden birine işaret ediyor. Örgüt, idamların çoğunun uyuşturucu kaçakçılığı suçlamasıyla yapıldığını, ancak siyasi tutukluların da bu kapsamda idam edildiğini belirtiyor. İnsan hakları örgütleri, idam cezalarının uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve bu uygulamaların İran'da ciddi bir insan hakları ihlali oluşturduğunu vurguluyor.
İdamların arka planı ve protestolarla bağlantısı
İran İnsan Hakları örgütüne göre, 2026 yılında idam edilenlerin sayısı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla önemli bir artış gösterdi. 2025 yılında toplam idam sayısı 380 olarak kaydedilmişti. Bu yılki artışın en önemli nedenlerinden biri, uyuşturucu kaçakçılığı suçlamalarıyla yapılan idamların yoğunlaşması olarak gösteriliyor. Ancak dikkat çeken bir diğer nokta, Ocak ayında ülke genelinde patlak veren protestolarla bağlantılı olarak en az 29 kişinin idam edilmiş olması. Bu protestolar, ekonomik sıkıntılar ve siyasi baskılar karşısında halkın öfkesini yansıtıyor. İran yönetimi ise idamların, güvenlik ve adalet politikalarının bir parçası olduğunu savunuyor.
İnsan hakları örgütleri, idam edilenlerin yargı süreçlerinin adil olmadığını, birçok kişinin işkence altında itiraf vermeye zorlandığını ve avukat erişiminin kısıtlı olduğunu ifade ediyor. Özellikle protestolarla bağlantılı idamların, muhalefeti sindirmeye yönelik bir araç olarak kullanıldığı düşünülüyor. İran'da idam cezası, terör ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi suçlar için yaygın olarak uygulanıyor. Ancak uluslararası toplum, idam cezalarının caydırıcı olmadığını ve insan hakları ihlallerini derinleştirdiğini belirterek bu uygulamaları kınıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'daki idam cezalarının artışı, bölgesel ve küresel insan hakları gündeminde önemli bir yer tutuyor. Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyi, İran'ı defalarca idam cezalarına son vermeye çağırdı. ABD ve Avrupa Birliği, İran'a yönelik yaptırımların bir parçası olarak idamları da gerekçe gösteriyor. Bu durum, İran'ın uluslararası alanda izolasyonunu derinleştiriyor. Öte yandan, İran yönetimi, idamların iç işlerine müdahale olarak değerlendirildiğini ve uluslararası eleştirileri reddettiğini açıkladı.
İran'ın komşuları ve bölge ülkeleri, bu idamların bölgesel istikrara etkisini yakından izliyor. Özellikle Irak ve Afganistan gibi ülkeler, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele bahanesiyle yapılan idamların kendi ülkelerine yansımalarını değerlendiriyor. Ayrıca, İran'daki katı İslami yönetim anlayışı, Batılı ülkelerle olan gerilimi artırıyor. İnsan hakları örgütleri, İran'daki idamların azalması için uluslararası toplumun daha etkili adımlar atması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki idam cezalarındaki artış, Türkiye ile İran arasındaki ilişkileri doğrudan etkileyebilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor. Türkiye, komşusu İran'da yaşanan insan hakları ihlallerini yakından takip ediyor. Bu durum, iki ülke arasındaki diyaloğu ve işbirliğini zorlayabilir. Ayrıca, İran'daki istikrarsızlık, bölgesel güvenliği tehdit ederek Türkiye'nin güney sınırında yeni riskler oluşturabilir. Türkiye'nin insan haklarına verdiği önem çerçevesinde, bu tür gelişmeler diplomatik açıklamalara ve uluslararası platformlarda eleştirel bir duruş sergilenmesine neden olabilir. Bölgesel dengeler açısından, İran'ın iç politikasındaki baskıcı uygulamalar, göç hareketleri ve terör örgütlerinin faaliyetleri üzerinden Türkiye'yi de etkileyebilir.
