Vietnam, Orta Doğu'daki artan gerilimlerin sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ithalat planlarını tehdit etmesi üzerine, enerji güvenliğini sağlamak amacıyla yeni kömür yakıtlı elektrik santralleri inşa etmeyi değerlendiriyor. Ülkenin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 2021-2030 ulusal enerji planında kömürün payını azaltma hedefine rağmen, acil durum senaryoları kapsamında 15 gigavatlık yeni kömür kapasitesini gündeme aldı. Bu hamle, İran'ın İsrail'e yönelik füze saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı'ndan geçen LNG tankerlerinin güvenliğine ilişkin endişelerin artmasıyla ivme kazandı.
Gelişmenin arka planı
Güneydoğu Asya'nın hızla büyüyen ekonomilerinden Vietnam, 2022 yılında kabul ettiği Ulusal Enerji Master Planı'nda, 2030 yılına kadar kömür santrallerinin toplam kapasitesini 30,1 GW'a düşürmeyi ve doğalgazı (LNG dahil) birincil enerji kaynağı haline getirmeyi hedeflemişti. Ancak 2024 yılında patlak veren İran-İsrail çatışması, küresel LNG piyasasında fiyatları yukarı çekti ve tedarik zincirlerini bozdu. Vietnam'ın mevcut LNG terminalleri yılda yaklaşık 10 milyon ton kapasiteye sahipken, ülke 2025'te bu miktarı 20 milyon tona çıkarmayı planlıyordu. Fakat mevcut jeopolitik ortamda, uzun vadeli LNG sözleşmeleri imzalamak zorlaştı ve spot piyasa fiyatları yükseldi.
Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkilileri, kömür santrallerinin yeniden gündeme alınmasının geçici bir önlem olduğunu vurgulasa da, çevre örgütleri bu adımı ülkenin iklim taahhütlerine ihanet olarak nitelendiriyor. Vietnam, 2050 yılına kadar net sıfır emisyon hedefi koyan ülkeler arasında yer alıyordu. Ancak enerji talebi her yıl ortalama %10 artarken, yenilenebilir enerji yatırımlarının yavaş ilerlemesi hükümeti kömüre alternatif arayışına itiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Vietnam'ın kömüre dönüşü, Asya-Pasifik bölgesindeki genel enerji dönüşümü dinamikleri açısından önemli bir sinyal. Çin ve Hindistan gibi diğer büyük kömür tüketicileri de benzer zorluklarla karşı karşıya. Özellikle İran'daki jeopolitik kriz, LNG arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini tehdit ediyor. Bu durum, Asya ülkelerini enerji güvenliği ile iklim hedefleri arasında bir denge kurmaya zorluyor.
Öte yandan, Japonya ve Güney Kore gibi LNG'ye daha bağımlı ülkeler, alternatif tedarik rotaları arayışına girmiş durumda. Vietnam'ın kömür tercihi, küresel karbon emisyonları üzerinde olumsuz etki yaparken, aynı zamanda ASEAN ülkeleri arasında enerji işbirliği tartışmalarını da yeniden alevlendiriyor. Bölgesel elektrik şebekesi entegrasyonu projeleri, Vietnam'ın yenilenebilir enerji potansiyelini diğer ülkelerle paylaşmayı amaçlasa da, mevcut kriz kısa vadede fosil yakıtlara olan bağımlılığı artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam'ın enerji krizi, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye de doğalgazının büyük bölümünü ithal eden ve LNG altyapısını genişletmeye çalışan bir ülke olarak, Orta Doğu'daki istikrarsızlığa karşı hassas. İran üzerinden gelebilecek herhangi bir tedarik kesintisi, Türkiye'nin enerji güvenliğini doğrudan etkileyebilir. Bu durum, Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırması ve nükleer enerji gibi yerli kaynak alternatiflerini geliştirmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor. Ayrıca, LNG tedarikinde kaynak çeşitlendirmesinin önemi, Türkiye'nin Azerbaycan, Rusya ve Katar gibi farklı ülkelerle yaptığı anlaşmaları daha da anlamlı kılıyor.
