Washington'un koridorlarından Tahran'a, bir Fransız kaplıca kentinden Versay Sarayı'na ve nihayet İsviçre'deki bir dağ tatil köyüne uzanan İran diplomasisi trafiği, sürpriz gelişmeler ve son anda bulunan bir yazıcıyla baş döndüren bir haftayı geride bıraktı. Diplomatik kaynaklara göre, ABD ve İran arasındaki dolaylı müzakerelerde arabuluculuk yapan Pakistan, sürecin kilit aktörlerinden biri haline gelirken, taraflar arasındaki mesafeyi kapatmak için yoğun çaba harcadı.
Versay Sarayı'nda son dakika krizi
Görüşmelerin en kritik anlarından biri, Fransa'nın Versay Sarayı'nda yaşandı. Diplomatik bir heyetin, üzerinde anlaşmaya varılan bir metni son şeklini vermek üzere yazıcı arayışına girdiği ancak sarayda uygun bir cihaz bulamadığı öğrenildi. Yetkililer, son anda bir yazıcı temin ederek belgenin çıktısını almayı başardı. Bu küçük ama sembolik olay, müzakerelerin ne kadar karmaşık ve detay odaklı ilerlediğini gözler önüne serdi.
Haftanın başında Washington'da üst düzey Amerikan yetkilileriyle bir araya gelen Pakistanlı arabulucular, ardından Tahran'a geçerek İranlı muhataplarıyla görüştü. Fransız hükümetinin de ev sahipliği yaptığı bir dizi toplantı, Avrupa'nın İran dosyasındaki aktif rolünü teyit etti. İsviçre'deki dağ tatil köyünde yapılan son tur müzakereler ise tarafların nihai anlaşmaya yaklaştığı sinyalini verdi.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları etrafında şekillenen bu diplomatik trafik, yalnızca ABD-İran ilişkilerini değil, tüm Ortadoğu dengelerini yakından ilgilendiriyor. Arap ülkeleri, İsrail ve Avrupa Birliği, sürecin sonuçlarına göre pozisyon almayı bekliyor. Pakistan'ın arabuluculuk rolü, bölgesel bir güç olarak etkisini artırma çabası olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, İran'ın yaptırımlar altındaki ekonomisinin rahatlatılması karşılığında nükleer faaliyetlerinde kısıtlamaya gitmesinin, küresel petrol piyasalarından Orta Doğu'daki vekalet savaşlarına kadar birçok alanı etkileyeceğini belirtiyor.
Fransa ve İsviçre'nin ev sahipliği yaptığı toplantılar, Avrupa'nın İran konusunda ABD'den bağımsız bir diplomatik hat kurma iradesini yansıtıyor. Ancak ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasını tamamen terk etmediği, müzakerelerin dolaylı yürütülmesinden anlaşılıyor. İsviçre'deki tatil köyü, daha önceki ABD-İran görüşmelerine de ev sahipliği yapmış, bu nedenle taraflar için "nötr zemin" olarak kabul ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran diplomasisindeki bu yoğun trafik, Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor. Türkiye, İran'la komşu olması ve enerji ithalatında İran'a bağımlılığı nedeniyle olası bir anlaşmadan doğrudan etkilenecek. Yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol alımını kolaylaştırabilir. Ayrıca, İran'ın bölgesel politikalarındaki olası bir yumuşama, Suriye ve Irak'taki Türk çıkarlarını da etkileyebilir. Ankara, süreci dikkatle izlerken, arabuluculuk rolü üstlenebilecek ülkeler arasında sayılmak istiyor. Ancak Türkiye-ABD ilişkilerindeki diğer pürüzler, Ankara'nın bu dosyada daha aktif bir rol oynamasını sınırlayabilir.
