Venezuela'yı sarsan son depremlerin ardından, sosyal medyada yayılan ve ölülerin yeni kazılmış hendeklere yerleştirildiğini gösteren görüntüler, ülkedeki ölü yönetimi krizini gözler önüne seriyor. Bağımsız araştırmacı gazetecilik platformu Bellingcat, bu görüntüleri coğrafi olarak konumlandırarak, başkent Caracas yakınlarındaki La Guaira kenti yakınlarında bulunan La Esperanza kasabasındaki mevcut bir mezarlığın bitişiğinde, iki hektarı aşan bir alanda toplu mezarların açıldığını tespit etti. Depremlerde hayatını kaybedenlerin sayısıyla ilgili resmi açıklamalar sınırlı kalırken, bu görüntüler hem afet yönetimindeki zaafları hem de toplumda artan belirsizlik ve endişeyi yansıtıyor.
Toplu Mezarlar ve Yetersiz Altyapı
Bellingcat analistleri, sosyal medyada dolaşan bir videodaki görüntüleri, uydu fotoğrafları ve açık kaynak istihbaratı (OSINT) yöntemleriyle doğruladı. Videoda, arka arkaya sıralanmış tabutların, iş makineleriyle açılmış uzun hendeklere yerleştirildiği görülüyor. Tespit edilen alan, La Esperanza kasabasındaki eski mezarlığın hemen yanında yer alıyor ve bölgenin afet sonrası ölü sayısını karşılamakta yetersiz kaldığını gösteriyor. Venezuela'da mevcut mezarlık alanlarının doluluk oranı zaten yüksekken, depremlerin ardından artan ölüm sayısı, yetkilileri hızlı çözümler üretmeye itmiş durumda. Ancak bu tür toplu defin işlemleri, ölenlerin kimliklerinin belirlenmesi, ailelerine teslim edilmesi ve dini vecibelerin yerine getirilmesi açısından ciddi sorunlar doğuruyor. Uzmanlar, bu yöntemin hem psikolojik hem de hukuki açıdan sıkıntılı olduğunu, özellikle de yakınlarını kaybeden aileler için travmayı derinleştirdiğini belirtiyor. Venezuela hükümetinin afet yönetimi konusundaki kısıtlı kapasitesi, uluslararası yardım çağrılarına rağmen yetersiz kalıyor.
Depremlerin büyüklüğü ve merkez üssü konusunda resmi kaynaklar farklı bilgiler verse de, en az 7.0 büyüklüğünde olduğu tahmin edilen sarsıntılar, özellikle kıyı bölgelerinde ağır hasara yol açtı. Enkaz altında kalanların kurtarılması çalışmaları sürerken, ölü sayısının 100'ü aştığı, yaralı sayısının ise 500'ün üzerinde olduğu belirtiliyor. Ancak resmi rakamlar güncellenirken, Bellingcat'in tespit ettiği toplu mezarlar, ölü sayısının açıklanandan daha yüksek olabileceği ihtimalini akıllara getiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İnsani Kriz Derinleşiyor
Venezuela, zaten yıllardır süren siyasi ve ekonomik krizle boğuşurken, bu depremler insani durumu daha da kötüleştirdi. Sağlık sistemi çökmüş, ilaç ve tıbbi malzeme sıkıntısı yaşanan ülkede, yaralıların tedavisi büyük zorluklarla yürütülüyor. Toplu mezarların ortaya çıkması, uluslararası toplumun dikkatini yeniden Venezuela'daki insani krize çekti. Birleşmiş Milletler ve diğer yardım kuruluşları, bölgeye acil yardım ulaştırmak için çaba gösteriyor ancak siyasi engeller ve lojistik sorunlar yardımların etkinliğini sınırlıyor. ABD ve Avrupa Birliği'nin yaptırımları, hükümetin kaynaklara erişimini kısıtlarken, Çin ve Rusya gibi ülkeler ise sınırlı destek sağlıyor. Deprem sonrası ölü yönetimi, sadece Venezuela'nın değil, benzer krizlerle karşı karşıya kalan diğer gelişmekte olan ülkelerin de karşılaştığı bir sınav. Afetlere hazırlıklı olmanın ve altyapıyı güçlendirmenin önemi bir kez daha ortaya çıkıyor. Bellingcat'in bu tespiti, açık kaynak istihbaratının, doğal afetlerde bile şeffaflık ve insan hakları ihlallerinin belgelenmesinde nasıl kritik bir rol oynayabileceğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Venezuela'daki deprem ve sonrasında yaşanan ölü yönetimi krizi, Türkiye açısından birkaç noktada önem taşıyor. İlk olarak, Türkiye de deprem kuşağında yer alan bir ülke olarak, afet yönetimi ve özellikle toplu defin gibi acil durumlarda karşılaşılabilecek sorunlara karşı hazırlıklı olmalıdır. 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası Türkiye'nin deneyimi, bu tür krizlerde uluslararası iş birliğinin ve şeffaflığın önemini göstermişti. İkinci olarak, Venezuela'daki insani kriz, uluslararası yardım mekanizmalarının yetersiz kaldığı durumlarda Türkiye gibi bölgesel güçlerin nasıl bir rol üstlenebileceği sorusunu gündeme getiriyor. Türkiye, Afrika ve Latin Amerika'da insani diplomasi yürüten bir ülke olarak, bu krizde de benzer bir yaklaşım sergileyebilir. Son olarak, Bellingcat gibi bağımsız araştırmacı gazetecilik platformlarının çalışmaları, doğal afetlerde bile bilgiye erişim ve doğrulamanın ne kadar hayati olduğunu hatırlatıyor. Türkiye'de de afet yönetiminde açık kaynak istihbaratının kullanımı yaygınlaştırılabilir.
