Venezuela'da 2018 yılında meydana gelen depremde uzuvlarını kaybeden hayatta kalanlar, protez temini ve rehabilitasyon hizmetlerine erişimde ciddi güçlüklerle karşılaşıyor. Ülkenin zaten kırılgan olan sağlık sistemi, ekonomik kriz ve yaptırımlar nedeniyle bu bireylerin ihtiyaçlarına yanıt vermekte zorlanıyor. Uzmanlar, depremzedelerin fiziksel ve ruhsal açıdan iyileşme sürecinin ömür boyu devam edeceğini vurguluyor. Bu durum, Venezuela'da engellilik ve afet sonrası rehabilitasyon konularında acil önlem alınması gerektiğini gözler önüne seriyor.
Depremin yaraları sarılamıyor
Venezuela'nın Sucre eyaletinde 2018 yılında meydana gelen 7.3 büyüklüğündeki deprem, başkent Caracas ve çevresinde büyük hasara yol açtı. Depremde yüzlerce kişi yaralandı ve onlarca kişi uzuvlarını kaybetti. Ancak aradan geçen yıllara rağmen, bu kişilerin çoğu hâlâ protez uzuvlara ve düzenli fiziksel rehabilitasyona erişemiyor. Venezuela'da sağlık sisteminin çöküşü, ilaç ve tıbbi malzeme kıtlığı, depremzedelerin yaşamını daha da zorlaştırıyor.
Ülkedeki ekonomik kriz, hiperenflasyon ve siyasi istikrarsızlık, sağlık hizmetlerinin sunumunu sekteye uğratıyor. Devlet hastanelerinde protez üretimi ve bakımı için gerekli malzemeler bulunamazken, özel sektördeki hizmetler ise halkın büyük çoğunluğu için ulaşılamaz durumda. Uluslararası yardım kuruluşları ve sivil toplum örgütleri, ihtiyaç sahiplerine ulaşmaya çalışsa da kaynaklar yetersiz.
Depremzedelerin bir kısmı, komşu ülkelere göç ederek tedavi imkânı arıyor. Kolombiya ve Brezilya gibi ülkelerdeki kamplarda yaşayan Venezuelalılar arasında deprem mağdurları da bulunuyor. Ancak göçmen statüleri ve dil bariyeri gibi sorunlar, bu kişilerin sağlık hizmetlerine erişimini kısıtlıyor.
Rehabilitasyon süreci ve psikolojik destek ihtiyacı
Uzmanlar, uzuv kaybı yaşayan depremzedelerin sadece fiziksel değil, aynı zamanda psikolojik olarak da uzun süreli desteğe ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve toplumsal dışlanma, bu bireylerin karşılaştığı başlıca sorunlar arasında. Venezuela'da ruh sağlığı hizmetleri de yetersiz; psikolog ve psikiyatrist sayısı ihtiyacın çok altında.
Fiziksel rehabilitasyon ise protez uzuvların uyumu, kas güçlendirme ve günlük yaşam becerilerinin yeniden kazanılması için hayati önem taşıyor. Ancak ülkede rehabiltasyon merkezlerinin sayısı sınırlı ve mevcut merkezlerde de ekipman eksikliği yaşanıyor. Depremzedelerin çoğu, Protez ve Ortopedi Merkezi gibi devlet kurumlarına başvuruda bulunsa da bürokratik engeller ve kaynak yetersizliği nedeniyle istedikleri sonucu alamıyor.
Uluslararası Kızılhaç ve Sınır Tanımayan Doktorlar gibi kuruluşlar, Venezuela'da protez ve rehabilitasyon hizmetleri sunan projeler yürütüyor. Ancak bu çabalar, ülkedeki geniş ihtiyacı karşılamaktan uzak. Uzmanlar, Venezuela hükümetinin engellilik politikalarını gözden geçirmesi ve uluslararası toplumun desteğini artırması gerektiğini söylüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Venezuela'daki deprem mağdurlarının durumu, Latin Amerika'da afet yönetimi ve engelli hakları konusundaki eksiklikleri gözler önüne seriyor. Bölge ülkeleri de benzer doğal afet riskleriyle karşı karşıya. Özellikle iklim değişikliğinin etkisiyle artan aşırı hava olayları, deprem kuşağında yer alan ülkeler için ek tehdit oluşturuyor. Bu bağlamda, afet sonrası rehabilitasyon hizmetlerinin güçlendirilmesi ve engellilerin haklarının korunması, bölgesel işbirliği gerektiren bir konu olarak öne çıkıyor.
Uluslararası toplumun Venezuela'ya yönelik yaptırımları, sağlık sektörü de dahil olmak üzere birçok alanda insani krizi derinleştiriyor. Bazı uzmanlar, yaptırımların tıbbi malzeme ve ilaç teminini zorlaştırdığını belirtirken, hükümet yanlıları ise sorunun yolsuzluk ve kötü yönetimden kaynaklandığını savunuyor. Bu tartışma, depremzedelerin yaşadığı zorlukların siyasi bir boyut kazanmasına neden oluyor.
Venezuela'da depremzedelerin yaşadığı sorunlar, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi kapsamında da ele alınması gereken bir mesele. Ülke, sözleşmeye taraf olmasına rağmen uygulamada ciddi eksiklikler bulunuyor. Sivil toplum kuruluşları, hükümete çağrıda bulunarak engelli bireylerin haklarına saygı gösterilmesini ve hizmetlere erişimin önündeki engellerin kaldırılmasını talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Venezuela'daki depremzedelerin yaşadığı zorluklar, Türkiye'nin de deprem kuşağında yer alması ve benzer afet riskleriyle karşı karşıya olması nedeniyle yakından ilgilendiriyor. Türkiye, 2023 Kahramanmaraş depremlerinde büyük kayıplar yaşadı ve afet sonrası rehabilitasyon konusunda deneyim sahibi. Bu deneyim, Türkiye'nin uluslararası insani yardım faaliyetlerinde ve afet yönetimi işbirliklerinde önemli bir rol üstlenmesine olanak tanıyor. Ayrıca, Venezuela ile ilişkiler, Türkiye'nin Latin Amerika'daki etkinliği açısından da önem taşıyor. Türkiye, sağlık altyapısı ve afet yönetimi konusundaki birikimini paylaşarak bu ülkeye destek olabilir.
