ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İsviçre'de İranlı üst düzey yetkililerle gerçekleştirdiği uzun soluklu görüşmelerin, İran savaşını sona erdirecek nihai bir anlaşma için "iyi bir zemin" oluşturduğunu duyurdu. Vance, görüşmelerin yapıcı geçtiğini ve tarafların ortak noktalarda buluşma iradesi gösterdiğini belirtti. Diplomatik kaynaklar, görüşmelerin ana gündem maddesinin ateşkes, insani yardım koridorlarının açılması ve nükleer programın geleceği olduğunu aktardı.
Görüşmelerin arka planı ve detayları
Başkan Yardımcısı Vance, İsviçre'nin tarafsız topraklarında İran Dışişleri Bakanlığı müsteşarları ve İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi üyeleriyle bir araya geldi. Görüşmelerin toplamda 12 saat sürdüğü, tarafların teknik ekiplerinin de katılımıyla kesintisiz bir diplomasi maratonu yürütüldüğü bildirildi. Vance, açıklamasında "İran tarafıyla masada oturmak, karşılıklı endişeleri dinlemek ve somut adımlar üzerinde çalışmak önemli bir başlangıçtı. İki taraf da savaşın yükünün artık taşınamaz olduğu konusunda hemfikir." ifadelerini kullandı.
ABD yönetimi, İran'a yönelik yaptırımların kademeli olarak kaldırılması ve İran'ın nükleer faaliyetlerinin uluslararası denetime açılması konularında çerçeve bir anlaşma metni üzerinde çalışıldığını duyurdu. İran tarafı ise görüşmelerin olumlu geçtiğini ancak henüz somut bir ilerleme kaydedilmediğini vurgulayarak temkinli bir iyimserlik sergiledi. Tahran yönetimi, özellikle İran'a uygulanan ekonomik ambargoların tamamen kaldırılması ve savaş sırasında el konulan İran varlıklarının iadesi konusunda ısrarcı olduğu biliniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran savaşının sona erdirilmesi, yalnızca iki ülke için değil, tüm Orta Doğu ve küresel enerji piyasaları için kritik öneme sahip. Savaş nedeniyle yükselen petrol fiyatları, küresel enflasyonu tetiklerken, Basra Körfezi'ndeki gerginlikler deniz ticaret yollarını tehdit ediyor. Vance'in İsviçre görüşmeleri, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler'in de gözlemci olarak katıldığı çok taraflı bir platformda gerçekleşti. Uzmanlar, İran'ın bölgesel nüfuz alanları (Irak, Suriye, Lübnan) ve Yemen'deki vekil güçlerinin geleceğinin de anlaşmanın bir parçası olabileceğini belirtiyor. ABD'nin askeri varlığını azaltma ve bölgeden çekilme stratejisi kapsamında, İran'la varılacak bir anlaşma, Amerikan askerlerinin evlerine dönüşünü hızlandırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran savaşının sona ermesini hem ekonomik hem güvenlik açısından yakından izliyor. Savaşın bitmesi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürecek ve Güney Gaz Koridoru gibi projelerin önünü açabilecek. Ayrıca, İran'daki istikrar, Türkiye'nin terörle mücadelesine de olumlu yansıyabilir; çünkü savaş ortamı PKK ve diğer terör örgütlerinin bölgede hareket alanını genişletmesine neden oluyor. Öte yandan, İran'la yapılacak bir anlaşma, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki nüfuz dengelerini de etkileyebilir. Ankara, uzun vadede İran'la rekabet ve iş birliği dengesini yeniden kurmak zorunda kalacak.
