ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, ülkesinin İran ile yürüttüğü savaşı sona erdirme müzakerelerini eleştiren İsrailli yetkililere sert bir dille yanıt verdi. Vance, yaptığı açıklamada Amerika Birleşik Devletleri'nin İsrail'in elinde kalan en güçlü müttefiki olduğunu vurgularken, İsrail'in güvenliğini sağlayan silahların üçte ikisinin Amerikan vergi mükellefleri tarafından finanse edildiğini hatırlattı. Bu sözler, iki ülke arasında son dönemde yükselen tansiyonun bir yansıması olarak değerlendirildi.
Washington-Tel Aviv Hattında Gerilim Tırmanıyor
ABD yönetimi, İran ile uzun süredir devam eden çatışmaları sona erdirmek için kapsamlı bir anlaşma üzerinde çalışıyor. Ancak İsrailli yetkililer, Tahran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine ilişkin endişeleri nedeniyle bu anlaşmaya şüpheyle yaklaşıyor. Başkan Yardımcısı Vance'in çıkışı, İsrail'in Washington nezdindeki etkisinin sınırlı olduğu algısını güçlendirdi. Vance, konuşmasında "ABD, İsrail'in varlığını garanti altına alan tek süper güçtür ve bu garantinin bedelini Amerikan halkı ödemektedir" ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, Vance'in bu çıkışının arkasında, İsrail'in anlaşmayı baltalamaya yönelik lobi faaliyetlerine duyulan rahatsızlığın yattığını belirtiyor. Özellikle İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun, ABD Kongresi'nde anlaşmaya karşı muhalefeti körüklediği iddia ediliyor. Beyaz Saray kaynakları, anlaşmanın Orta Doğu'da kalıcı bir barışın tesisi için kritik olduğunu savunurken, İsrail ise İran'ın anlaşmayı kendi lehine kullanacağından endişe ediyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
ABD-İran anlaşması, sadece İsrail'i değil, aynı zamanda Suudi Arabistan, BAE ve diğer Körfez ülkelerini de yakından ilgilendiriyor. Bu ülkeler, İran'ın bölgesel nüfuzunun artmasından çekinirken, ABD'nin garantileri olmadan güvenliklerini sağlayamayacaklarının da farkındalar. Vance'in açıklamaları, Washington'un müttefiklerine karşı daha sert bir tutum benimseyebileceğinin sinyalini veriyor.
Küresel ölçekte ise anlaşma, Rusya ve Çin'in Orta Doğu'daki etkisini dengeleme potansiyeli taşıyor. Moskova ve Pekin, İran'la yakın ilişkilerini sürdürürken, ABD'nin anlaşmayı hayata geçirmesi halinde bölgedeki güç dengeleri yeniden şekillenebilir. Vance, İsrailli yetkililere yönelik eleştirilerinde, "Bizim vergi mükelleflerimizin parasıyla korunan bir ülkenin, aynı vergi mükelleflerinin barış umutlarını baltalaması kabul edilemez" diyerek anlaşmanın arkasındaki siyasi iradeyi net bir şekilde ortaya koydu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından birkaç önemli boyut taşıyor. Öncelikle, ABD'nin İran ile anlaşma yapması, Türkiye'nin güney sınırında istikrarı artırabilir ve bölgesel gerilimleri azaltabilir. Ancak anlaşmanın İran'ın nükleer programına ilişkin net hükümler içermemesi halinde, Türkiye'nin güvenlik endişeleri devam edecektir. İkinci olarak, İsrail-ABD ilişkilerindeki bu gerilim, Türkiye-İsrail normalleşme sürecine dolaylı etki edebilir. Ankara, Washington'un bölgedeki angajmanını yakından takip ederken, kendi çıkarları doğrultusunda hem ABD hem de İran ile dengeli bir diplomasi yürütmeye çalışacaktır. Son olarak, Vance'in İsrail'e yönelik sert söylemi, Türkiye'nin zaman zaman benzer şekilde ABD'den duyduğu rahatsızlıkları hatırlatıyor; ancak Ankara'nın pozisyonu, İsrail'den farklı olarak doğrudan bir bağımlılık ilişkisi yerine daha çok stratejik otonomi arayışına dayanıyor.
