Suriye resmi makamları, Ürdün'ün Deraa ve Süveyda kırsalında gerçekleştirdiği askeri operasyon öncesinde Şam ile herhangi bir koordinasyon sağlamadığını açıkladı. Ürdün'ün, sınırdaki güvenlik tehditlerine yanıt olarak düzenlediği belirtilen operasyon, iki ülke arasında son yıllarda artan gerginliğin yeni bir boyutu olarak değerlendiriliyor. Suriye Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, operasyonun egemenlik ihlali olduğu vurgulanırken, Ürdün tarafı henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Operasyonun arka planı ve tarafların tutumu
Ürdün'ün, Deraa ve Süveyda kırsalındaki hedeflere yönelik düzenlediği operasyon, bölgede Suriye hükümet güçleri ile muhalif gruplar arasındaki çatışmaların yeniden alevlendiği bir dönemde gerçekleşti. Suriye resmi haber ajansı SANA'ya göre, Ürdün savaş uçakları sınırın Suriye tarafındaki yerleşim yerlerini vurdu. Şam yönetimi, operasyonun önceden koordine edilmediğini belirterek, bunun uluslararası hukuka aykırı olduğunu savundu.
Ürdün hükümeti ise operasyonun, ülke güvenliğine yönelik doğrudan bir tehdidi bertaraf etmek amacıyla gerçekleştirildiğini öne sürüyor. Ürdünlü yetkililer, son aylarda sınır bölgelerinden gelen uyuşturucu kaçakçılığı ve silahlı militan sızmalarının arttığını, bunun da ülke içinde istikrarsızlığa yol açtığını belirtiyor. Özellikle Captagon olarak bilinen amfetamin türü uyuşturucunun Ürdün üzerinden Körfez ülkelerine sevk edilmesi, Amman'ın uzun süredir dile getirdiği bir sorun.
Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad yönetimi, Ürdün'ün operasyonunu, Batılı ve bölgesel aktörlerin Suriye'deki istikrarsızlığı körükleme çabalarının bir parçası olarak görüyor. Ancak Ürdün, operasyonun Suriye hükümetini hedef almadığını, sadece kaçakçılık ağlarına ve güvenlik tehditlerine yönelik olduğunu savunuyor. Bu açıklamalar, iki ülke arasındaki güven bunalımının derinliğini gözler önüne seriyor.
Bölgesel ve uluslararası boyut
Ürdün'ün operasyonu, Suriye krizinin bölgesel aktörler üzerindeki etkilerini bir kez daha gündeme getirdi. Ürdün, uzun zamandır Suriye'deki iç savaşın yol açtığı mülteci akını ve sınır güvenliği sorunlarıyla mücadele ediyor. Ülke, aynı zamanda ABD ve diğer Batılı ülkelerle birlikte IŞİD'e karşı koalisyonda yer alıyor. Ancak son dönemde Ürdün'ün, Suriye rejimiyle ilişkilerini normalleştirme yönünde adımlar attığı biliniyor. 2021'de Ürdün, Suriye ile sınır kapısını yeniden açmış, 2023'te ise Arap Birliği'nin Suriye'nin geri dönüşüne onay vermesiyle birlikte bölgesel dengeler değişmişti.
Uzmanlar, Ürdün'ün operasyonunu, iç kamuoyuna yönelik bir güç gösterisi olarak da yorumluyor. Ülke ekonomisi zor bir dönemden geçerken, hükümetin güvenlik konusunda kararlı olduğunu gösterme ihtiyacı duyduğu belirtiliyor. Öte yandan, operasyonun İran'ın Suriye'deki etkisini dengeleme amacı taşıdığı da öne sürülüyor. İran destekli milislerin Suriye'nin güneyinde varlığını sürdürmesi, Ürdün ve İsrail için stratejik bir endişe kaynağı.
Rusya ve ABD'nin tutumu ise belirsizliğini koruyor. Rusya, Suriye'nin müttefiki olarak operasyona tepki gösterebilir; ancak Ürdün ile de diyalog kanallarını açık tutmak istiyor. ABD ise Ürdün'ün güvenlik endişelerini anladığını belirtmekle birlikte, Suriye'nin egemenliğine saygı çağrısı yapabilir. Bölgesel tırmanma riski, Suriye'deki kırılgan ateşkes ortamını daha da zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ürdün'ün Suriye'ye yönelik operasyonu, Türkiye'nin Suriye politikası açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Ankara, Suriye'nin toprak bütünlüğünü savunmakla birlikte, sınır güvenliği ve terörle mücadele konusunda benzer kaygılar taşıyor. Ürdün'ün kaçakçılık ve militan sızmalarına karşı attığı adım, Türkiye'nin de sık sık dile getirdiği sınır güvenliği sorunlarına işaret ediyor. Ancak operasyonun koordinasyonsuz yapılması, bölgede yeni bir istikrarsızlık dalgası yaratabilir. Türkiye, Suriye'deki tüm aktörlerle diyalog halinde olup, benzer güvenlik tehditlerine karşı ortak mekanizmalar geliştirilmesi için çaba gösterebilir. Ayrıca Ürdün'ün operasyonu, İran'ın bölgedeki etkisini dengeleme çabalarına katkı sağlayabilir; bu da Türkiye'nin bölgesel dengeler açısından yakından takip ettiği bir konu.
