Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) Genel Komiseri Christian Saunders, ajansın 100 milyon doları aşan bütçe açığıyla karşı karşıya olduğunu belirterek, üye devletlerden acil mali ve siyasi destek talep etti. Saunders, Salı günü BM Genel Kurulu Ad Hoc Komitesi'nde yaptığı konuşmada, UNRWA'nın mevcut mali krizle başa çıkmak için hem kısa vadeli fon hem de uzun vadeli yapısal reformlara ihtiyaç duyduğunu vurguladı. Komiteye hitaben yaptığı açıklamada, “Yeni bir finansman olmadan operasyonlarımızı sürdürmemiz mümkün değil” ifadelerini kullanan Saunders, ajansın Filistinli mültecilere yönelik eğitim, sağlık ve temel hizmetlerinin aksama riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtti.
50 Yıllık Krizin Yeni Boyutu
UNRWA, kuruluşundan bu yana 50 yılı aşkın süredir bölgesel ve siyasi krizlerle mücadele ediyor. Ancak son dönemde ajans, özellikle 2018 yılında ABD yönetiminin finansmanı kesmesiyle derin bir mali darboğaza girdi. O tarihten bu yana diğer ülkelerden gelen bağışlar artış gösterse de, pandeminin etkisi ve artan ihtiyaçlar açığı büyüttü. Saunders, “Bugün itibarıyla 100 milyon doların üzerinde bir açıkla çalışıyoruz. Bu, okulların kapanması, sağlık hizmetlerinin durması anlamına geliyor” diye konuştu. Ajans, Filistinli mültecilere eğitim, sağlık, sosyal hizmetler ve mikrofinans gibi alanlarda hizmet verirken, Suriye, Ürdün, Lübnan, Batı Şeria ve Gazze'deki 5.9 milyon kayıtlı mülteciye ulaşmayı hedefliyor. Ancak mevcut mali darboğaz, bu hizmetlerin sürdürülebilirliğini tehdit ediyor.
Saunders, reform çağrısının bir parçası olarak, ajansın mali yönetiminde şeffaflık ve verimlilik artışı sağlayacak adımlar atılması gerektiğini söyledi. Aynı zamanda, bağışçı ülkelerin katkılarını artırması ve yeni bağışçılar bulunması için diplomatik girişimlerin hızlandırılması gerektiğini ifade etti. Kriz sadece mali değil, aynı zamanda siyasi destek eksikliğinden de kaynaklanıyor. Ajans, son yıllarda İsrail hükümeti ve bazı Batılı ülkeler tarafından eleştirilere maruz kaldı. Özellikle İsrail, UNRWA'nın eğitim müfredatında “anti-İsrail” içerikler olduğunu iddia ediyor. Saunders, bu tür siyasi baskıların mali krizi derinleştirdiğini ve ajansın tarafsızlığına gölge düşürdüğünü belirtti.
Bölgesel Boyut: Yeni Kriz Dalgası
UNRWA'nın karşı karşıya olduğu mali kriz, sadece ajansın kendisini değil, bölgedeki istikrarı da doğrudan etkiliyor. Filistinli mülteciler, özellikle Gazze ve Batı Şeria'da artan yoksulluk ve işsizlikle boğuşuyor. Gazze'de nüfusun yüzde 80'inden fazlası insani yardıma bağımlı durumda. Ayrıca Lübnan'daki Filistinli mültecilerin durumu da giderek daha da kötüleşiyor. Lübnan'daki ekonomik kriz, UNRWA'nın hizmetlerini daha da hayati hale getiriyor. Saunders, “Eğer UNRWA faaliyetlerini sürdüremezse, bölgedeki insani kriz daha da derinleşecek. Filistinli mültecilerin umutlarını kaybetmesi, şiddet ve istikrarsızlık döngüsünü tetikleyebilir” diye uyardı. Kriz aynı zamanda İsrail-Filistin ihtilafının temel sorunlarından biri olan mülteci sorununu da gündeme getiriyor. UNRWA, iki devletli çözümün geleceği için de önemli bir aktör olarak görülüyor. Ajansın çöküşü, mülteci dosyasının rafa kalkması anlamına gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, UNRWA'nın en önemli bağışçıları arasında yer alıyor ve ajansın mali açığı Türk dış politikasını da etkileyebilir. Filistin davasına verdiği destekle bilinen Türkiye, UNRWA'nın sürdürülebilirliği için diplomatik girişimlerde bulunabilir. Ayrıca, akreditasyon sürecinde olan İsrail'le yaşanan gerginlikler, bu krizle birleşince Türkiye'nin bölgedeki insani diplomasi politikasını zorlayabilir. Krizin bölgesel istikrarsızlığı tetikleme riski, Türkiye'nin güvenliği açısından da endişe verici. Özellikle Gazze'den Türkiye'ye olası bir mülteci akışı veya radikalleşme dalgası, Ankara'nın da dikkate alması gereken bir senaryo. Dolayısıyla Türkiye, UNRWA'nın mali krizine çözüm bulmak için diğer bölgesel aktörlerle iş birliğine gidebilir.
