Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Afganistan'da kadınların yüksek öğrenime erişimine getirilen kısıtlamaların, ülkede kadın öğretmen sayısındaki azalmayı hızlandırarak eğitim kalitesini daha da düşürebileceği uyarısında bulundu. UNESCO'nun 11 Ağustos Çarşamba günü yaptığı açıklamaya göre, milyonlarca çocuğun hâlihazırda okula gidemediği Afganistan'da, kadın öğretmenlerin sistemden çekilmesiyle birlikte özellikle kız çocuklarının eğitimden mahrum kalma riski artıyor.
Eğitimde kadın istihdamı daralıyor
Afganistan'da 2021 yılında Taliban'ın yönetimi yeniden devralmasının ardından kadınların ve kız çocuklarının eğitim hakkı kademeli olarak kısıtlandı. Öncelikle ortaokul ve lise düzeyindeki kız öğrencilerin okullara erişimi engellendi; ardından üniversitelerde kız öğrencilerin kayıtları durduruldu. Bu süreçte, kadın öğretmenlerin de işlerini kaybetmesi veya görevlerini bırakmak zorunda kalması, eğitim sistemi üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu.
UNESCO'nun verilerine göre, Taliban'ın yönetimi ele geçirmesinden önce Afganistan'da yaklaşık 200 bin öğretmen görev yapıyordu ve bunların yaklaşık üçte biri kadındı. Kadın öğretmenlerin sistemden çekilmesi, özellikle kız okullarında ders verebilecek personel sayısını azalttı. UNESCO, bu durumun yalnızca mevcut öğretmen açığını derinleştirmekle kalmayıp, eğitimin niteliğini de olumsuz etkilediğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Afganistan'daki eğitim krizi yalnızca ülke sınırları içinde kalmıyor; komşu ülkeler ve uluslararası toplum için de ciddi bir insan hakları ve istikrar sorunu olarak öne çıkıyor. BM kuruluşları, Taliban hükümetinin kadın haklarına yönelik politikalarının bölgede radikalleşmeyi tetikleyebileceği ve göç dalgalarını artırabileceği uyarısında bulunuyor. Eğitimsiz bir neslin yetişmesi, Afganistan'da uzun vadeli ekonomik durgunluğa, yoksulluğa ve güvenlik risklerine yol açabilir.
Uluslararası toplum, Taliban yönetimine uygulanan yaptırımlar ve insani yardım politikaları çerçevesinde eğitim hakkını savunmaya devam ediyor. Ancak BM raporları, Taliban'ın tutumunun son iki yılda yumuşamadığını ve kız çocuklarının eğitimine yönelik yasağın sürdüğünü gösteriyor. Bu durum barış ve istikrar için ön koşul olan toplumsal kalkınmayı baltalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'da tarihsel ve kültürel bağları bulunan, aynı zamanda bölgede istikrarı önemseyen bir ülke olarak bu gelişmeyi yakından izliyor. Afganistan'daki insani kriz, Türkiye'ye yönelen göç baskısını artırabilir; ayrıca bölgesel güvenlik açısından eğitimsiz nesillerin terör örgütleri tarafından radikalleştirilme riski taşıdığı biliniyor. Türkiye, bu çerçevede Afgan halkına insani yardım sağlamaya ve eğitim altyapısı projelerini desteklemeye devam ederken, Taliban ile diplomatik ilişkilerinde de kadın ve kız çocuklarının eğitim hakkına vurgu yapıyor. Eğitimde yaşanacak kalıcı bir çöküşün bölgesel istikrarı tehdit edeceği göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye'nin bu konudaki duyarlılığı önemini koruyor.
