Birleşmiş Milletler (BM) Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Başsavcısı Kerim Han'ın görevden alınmasının, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkındaki yakalama kararını etkisiz kılma çabasıyla 'birebir örtüştüğünü' söyledi. Albanese, bu adımın uluslararası hukukun ve hesap verebilirliğin ciddi bir darbe aldığını vurguladı. UCM yönetim kurulu, Han'ın görevden alınmasını onaylarken, bu kararın arkasında İsrail ve müttefiklerinin yoğun baskısının olduğu belirtiliyor.
Kararın Arka Planı ve Tartışmalar
UCM Başsavcısı Kerim Han, 2024 yılında Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında Gazze'de işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle yakalama kararı çıkarmıştı. Bu karar, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırmış, İsrail ve ABD tarafından sert şekilde eleştirilmişti. Han'ın görevden alınması ise, bu sürecin ardından gelen en tartışmalı gelişme oldu. Albanese, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Kerim Han'ın görevden alınması, Netanyahu'nun yakalama kararını etkisiz kılma mücadelesiyle birebir örtüşüyor. Bu, uluslararası hukukun ve adaletin önünde ciddi bir engel oluşturuyor" ifadelerini kullandı.
UCM'nin 124 üye ülkesi arasında yer alan Filistin de dahil olmak üzere birçok ülke, Han'ın görevden alınmasını kınadı. Öte yandan, İsrail ve ABD'den gelen açıklamalarda ise kararın desteklendiği görüldü. İsrail Başbakanı Netanyahu, Han'ın görevden alınmasını "uluslararası hukukun siyasallaştırılmasının sona ermesi" olarak nitelendirdi. ABD Dışişleri Bakanlığı ise, UCM'nin kararını "egemen devletlerin içişlerine karışmama ilkesinin bir yansıması" olarak değerlendirdi.
Kerim Han'ın yerine geçecek ismin kim olacağı henüz belirsizliğini korurken, sürecin nasıl ilerleyeceği merak konusu. UCM Savcılık Ofisi, Gazze'deki savaş suçları soruşturmasını yürütmeye devam edeceğini açıkladı. Ancak uzmanlar, yeni savcının atanmasıyla birlikte soruşturmanın akıbetinin yeniden değerlendirilebileceği görüşünde.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, uluslararası hukuk ve adalet sistemine yönelik güveni derinden sarsarken, bölgesel dengeleri de etkileme potansiyeli taşıyor. Özellikle Filistin tarafı, Han'ın görevden alınmasının, İsrail'in Gazze'deki eylemlerine karşı hesap verme sürecini baltaladığını düşünüyor. Filistin Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Bu karar, İsrail'in işlediği suçlardan dolayı cezasız kalmasına hizmet eden açık bir adımdır" denildi.
Avrupa Birliği (AB) ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, UCM'nin kararının bağımsızlığına saygı gösterilmesi çağrısında bulundu. Ancak İsrail'in yakın müttefiki olan ABD'nin tutumu, kararın küresel yansımalarında belirleyici oldu. ABD'nin UCM'ye karşı yaptırım uygulama tehditleri, mahkemenin işleyişini zaten zorlaştırırken, bu kararın ardından yeni yaptırım dalgalarının gelebileceği konuşuluyor. Uzmanlar, bu durumun uluslararası hukukun evrenselliği ilkesine ağır bir darbe vurduğunu ve emsal teşkil edebileceğini belirtiyor.
Öte yandan, Gazze'deki insani kriz devam ederken, yakalama kararının fiilen uygulanamaması, İsrail'in uluslararası toplum nezdindeki imajını güçlendirmesine yol açabilir. Bu durum, bölgede barış çabalarını olumsuz etkileme riski taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği destekle biliniyor ve UCM'nin Karar'ı bağımsızlığına vurgu yapıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin savunduğu uluslararası adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine aykırı bir durum oluşturuyor. Türkiye, uluslararası toplumda bu tür kararların meşruiyetini sorgulayan bir tavır sergileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerini normalleştirme çabaları sürerken, bu tür olaylar ikili ilişkilerde güven bunalımına yol açabilir. Türk dış politikası, Filistin meselesinde ilkeli duruşunu korurken, uluslararası hukukun işlevsiz hale getirilmesine karşı çıkacaktır. Bu bağlamda, Türkiye'nin İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) bünyesinde yürüttüğü girişimlerde bu konuyu gündeme getirmesi muhtemel.
