Körfez bölgesinde petrodolar siyasetinin gösterişli manevralarından uzak duran Umman Sultanlığı, geleneksel ihtiyatlılığı ve diplomatik becerisiyle bölgenin vazgeçilmez bir arabulucusu haline geldi. Umman, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Katar gibi komşularının aksine, dış politikasında sessiz diplomasiyi ve dengeli ilişkileri ön planda tutuyor. Bu yaklaşım, ülkeyi Körfez'in jeopolitik istisnası yapıyor.
Umman'ın geleneksel tarafsızlığı ve arabuluculuk rolü
Umman'ın dış politikası, 1970'ten bu yana ülkeyi yöneten Sultan Kabus bin Said'in mirasına dayanıyor. Kabus, ülkesini büyük güçler arasında denge kurarak yönetti ve İran, Suudi Arabistan, ABD ve İsrail gibi rakip aktörlerle aynı anda iyi ilişkiler geliştirdi. Bu sayede Umman, Yemen iç savaşı, İran nükleer müzakereleri ve Körfez krizi gibi birçok bölgesel krizde arabuluculuk yaptı.
Örneğin, 2015'te İran ile ABD arasındaki nükleer anlaşmanın gizli müzakerelerine ev sahipliği yapan Umman, 2019'da Suudi Arabistan ve BAE ile İran arasındaki gerilimlerde de mesajları iletti. 2021'de ise Yemen'deki Husilerle Suudi Arabistan arasında ateşkes görüşmelerine aracılık etti. Bu arabuluculuklar, Umman'ın bölgede güvenilir bir taraf olarak görülmesini sağladı.
Ülkenin dış politika stratejisi, 'herkesle iyi geçin' prensibine dayanıyor. Umman, ne ABD'nin ne de İran'ın baskısına boyun eğiyor, kendi çıkarları doğrultusunda hareket ediyor. Bu bağımsız duruş, ülkeyi Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) içinde de farklı kılıyor. Örneğin, Katar ablukası sırasında Umman, Katar'a destek verdi ve ablukaya katılmadı.
Bölgesel ve küresel boyut: Umman'ın stratejik konumu
Umman'ın istisnai konumu sadece diplomasiyle sınırlı değil; coğrafi olarak da stratejik bir öneme sahip. Ülke, Hürmüz Boğazı'nın güney kıyısında yer alıyor ve dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20'si bu boğazdan geçiyor. Ancak Umman, İran'la olan iyi ilişkileri sayesinde bu boğazın güvenliğinde kilit bir rol oynuyor. Ayrıca, Umman'ın Hint Okyanusu'na açılan limanları, bölgesel ticaret rotalarında önemli bir merkez haline gelmesini sağlıyor.
Ekonomik olarak, Umman diğer Körfez ülkelerine kıyasla daha az petrol rezervine sahip. Bu nedenle, ekonomisini çeşitlendirmek ve turizm, lojistik ve balıkçılık gibi sektörlere yatırım yapmak zorunda. Bu ekonomik zorunluluk, Umman'ı dış politikada daha pragmatik ve dengeli olmaya itiyor. Ülke, Çin'in Kuşak ve Yol projesinde de yer alarak Asya ile bağlarını güçlendiriyor.
Umman'ın bu yaklaşımı, bölgesel güç dengelerinde bir istisna oluşturuyor. Suudi Arabistan ve BAE, bölgede nüfuz mücadelesi verirken, Umman arabulucu rolüyle istikrar unsuru haline geliyor. Ancak bu tarafsızlık, her zaman kolay değil. Umman, zaman zaman hem İran hem de Suudi Arabistan'dan gelen baskılarla karşılaşıyor. Yine de, ülkenin diplomatik birikimi ve liderliği bu baskıları yönetmesine yardımcı oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Umman'ın bu istisnai konumu, Türkiye için de önemli fırsatlar sunuyor. Türkiye, Katar ve Somali gibi ülkelerle yakın ilişkilerini Umman'la da geliştirebilir. Umman'ın arabuluculuk rolü, Türkiye'nin bölgesel krizlerde (örneğin Libya, Doğu Akdeniz) ihtiyaç duyduğu zamanlarda bir kanal olabilir. Ayrıca, Umman'ın ekonomik çeşitlendirme çabaları, Türk müteahhitlik ve turizm firmaları için yeni pazarlar açıyor. Türkiye, Umman'ın bağımsız dış politikasına saygı duyarak, karşılıklı yarar sağlayacak işbirliği alanlarını genişletebilir.
