Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), başsavcı Karim Khan'ın görevden alınmasının ardından yeni bir başsavcı bulma konusunda zorlu bir süreçle karşı karşıya. Bu durum, ABD'nin mahkemeyi zayıflatmaya yönelik diplomatik kampanyasının ve bazı ülkelerin üyelikten çekilme kararlarının gölgesinde yaşanıyor. Lahey merkezli mahkeme, dünya genelinde savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım gibi ağır suçları yargılamakla görevli tek daimi uluslararası mahkeme olma özelliğini taşıyor. Ancak son yıllarda hem siyasi baskılar hem de iç sorunlar nedeniyle kurumun itibarı ve işleyişi ciddi şekilde sorgulanır hale geldi.
Gelişmenin arka planı
Karim Khan, 2021 yılında UCM başsavcısı olarak göreve başlamıştı. Görev süresi boyunca Ukrayna'daki savaş, Gazze'deki çatışmalar ve Sudan'daki insani kriz gibi birçok hassas dosyayı ele aldı. Ancak Khan'ın görevden alınması, mahkeme içindeki yönetim tartışmaları ve dışarıdan gelen baskıların bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Özellikle ABD, UCM'nin Amerikalı askerler ve İsrailli yetkililer hakkında soruşturma başlatma girişimlerine sert tepki göstermiş ve mahkemeye yönelik yaptırım tehditlerinde bulunmuştu.
ABD'nin bu tutumu, UCM'yi uluslararası hukukun tarafsız bir uygulayıcısı olmaktan çıkarıp siyasi bir araç haline getirme amacı taşıdığı şeklinde yorumlanıyor. Öte yandan, Afrika ülkeleri başta olmak üzere bazı devletler, mahkemenin özellikle Afrika liderlerine yönelik yargılamalarında adaletsiz davrandığını öne sürerek üyelikten çekilme kararı almıştı. Bu durum, mahkemenin küresel meşruiyetini zayıflatırken, yeni başsavcının bu karmaşık ortamda nasıl bir yol izleyeceği merak konusu.
Bölgesel ve küresel boyut
UCM'nin başsavcı seçimi, yalnızca uluslararası hukuk açısından değil, aynı zamanda küresel güç dengeleri açısından da büyük önem taşıyor. Çin ve Rusya gibi büyük güçler, UCM'ye üye olmayı reddederken, mahkemenin Batı eksenli bir kurum olduğu yönündeki eleştiriler de giderek artıyor. Bu bağlamda, yeni başsavcının bağımsızlığı ve tarafsızlığı, mahkemenin geleceği açısından kritik bir rol oynayacak.
Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı ve İsrail-Hamas çatışması gibi güncel krizler, UCM'nin etkinliğini test ediyor. Mahkemenin bu dosyalarda alacağı kararlar, uluslararası toplumun adalet anlayışını ve güçlü devletlerin hesap verebilirliğini doğrudan etkileyecek. Ancak ABD'nin baskıları, mahkemenin özellikle müttefik ülkelerle ilgili soruşturmalarda bağımsız davranmasını zorlaştırıyor. Bu durum, yeni başsavcının karşılaşacağı en büyük zorluklardan biri olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
UCM'nin yaşadığı bu kriz, Türkiye'nin uluslararası hukuk ve adalet konusundaki tutumunu yakından ilgilendiriyor. Türkiye, UCM'ye taraf olmamakla birlikte, uluslararası hukukun üstünlüğünü savunan bir dış politika izliyor. Yeni başsavcının belirlenmesi, özellikle Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'deki gelişmeler açısından dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, uluslararası hukukun siyasallaşmaması gerektiğini savunurken, UCM'nin bağımsız bir yapıya kavuşması bu ilkeyle uyumlu olacaktır. Öte yandan, ABD'nin UCM'ye yönelik baskıları, Türkiye gibi ülkelerin uluslararası platformlardaki duruşunu da etkileyebilir. Türkiye'nin bu süreçte uluslararası hukukun güçlendirilmesi yönündeki çabaları desteklemesi, küresel adalet sistemine olan güveni artırabilir.
