Ukrayna'daki savaş son aylarda hem cephe hattında hem de diplomatik alanda yeni bir boyut kazanırken, çatışmanın daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşme riski giderek artıyor. Rusya'nın sivil altyapıya yönelik saldırılarını yoğunlaştırması, Ukrayna'nın Batı'dan temin ettiği uzun menzilli silahlarla Rus topraklarını vurması ve her iki tarafın da dış desteğe bağımlılığının derinleşmesi, savaşın gidişatına dair kritik soruları gündeme getiriyor. Özellikle sivil hedeflerin savaş stratejisinin merkezine yerleşip yerleşmediği, çatışmanın küresel bir krizi tetikleme potansiyeli, dış güçlerin angajmanının artması ve Rusya içinde savaş yorgunluğunun rejimi ne ölçüde etkilediği, uluslararası kamuoyunun en çok tartıştığı başlıklar arasında yer alıyor.
Sivil hedefler ve stratejinin değişen yüzü
Rus ordusu, Ukrayna'nın enerji şebekesine, sağlık tesislerine ve konut bölgelerine yönelik saldırılarını artırarak savaşın seyrini değiştirmeye çalışıyor. Son haftalarda Harkiv, Odesa ve Kiev gibi büyük şehirlerin elektrik ve su altyapısına yönelik füze ve drone saldırıları, milyonlarca sivili kış şartlarında temel hizmetlerden mahrum bıraktı. Uzmanlara göre bu taktik, Ukrayna'nın savaşma azmini kırmayı ve ülkeyi uzun vadede yaşanmaz hale getirmeyi amaçlıyor. Ukrayna tarafı ise karşılık olarak Batı'dan aldığı HIMARS, ATACMS ve Storm Shadow füzeleriyle Kırım dahil Rusya'nın askeri hedeflerini vururken, sınır ötesi operasyonlarla Rus enerji tesislerine saldırıyor. Bu karşılıklı hamleler, savaşın sadece askeri birlikler arasında değil, sivil altyapının da hedef alındığı bir mücadeleye dönüştüğünü gösteriyor.
Birleşmiş Milletler verilerine göre savaşta bugüne kadar en az 10 bin sivil hayatını kaybederken, resmî rakamların çok daha yüksek olduğu değerlendiriliyor. Sivil kayıpların yanı sıra Ukrayna'da 6 milyondan fazla kişi ülke içinde yer değiştirmek zorunda kaldı, 8 milyona yakın Ukraynalı ise yurt dışına göç etti. Bu insani tablo, savaşın maliyetinin her geçen gün arttığını ve taraflar arasında diplomatik bir çözümün ne kadar zor olduğunu ortaya koyuyor.
Küresel kriz riski ve dış güçlerin rolü
Ukrayna savaşının doğrudan bir NATO-Rusya çatışmasına dönüşme ihtimali, Batı'nın Ukrayna'ya sağladığı askeri desteğin kademeli olarak artmasıyla birlikte yeniden yükselişe geçti. ABD ve Almanya'nın Ukrayna'ya uzun menzilli füzeler göndermesi, Rusya'nın bu silahların Rus topraklarında kullanılmasını 'kırmızı çizgi' olarak tanımlamasına rağmen gerçekleşti. Moskova yönetimi, Batı'nın bu şekilde savaşa doğrudan dahil olduğunu iddia ederek nükleer tehditlerini tırmandırdı. Putin'in sık sık gündeme getirdiği nükleer silah kullanımı olasılığı, uluslararası toplumda ciddi endişe yaratıyor.
Öte yandan, Kuzey Kore'nin Rusya'ya top mermisi ve balistik füze sağladığı, İran'ın ise kamikaze drone tedarikine devam ettiği yönünde istihbarat raporları, çatışmanın bölgeselleşme potansiyelini artırıyor. Ukrayna da Batı'nın yanı sıra kendi insansız hava aracı üretimini geliştirerek ve deniz insansız araçlarıyla Karadeniz'de Rus filosuna saldırarak karşılık veriyor. Bu silahlanma yarışı, tarafların birbirini yıpratma kapasitesini artırırken, savaşın uzun vadeli bir yıpratma savaşına dönüştüğünü teyit ediyor.
Rusya içinde ise durum farklı bir boyut kazanıyor. Savaşın maliyeti ve özellikle Ukrayna'nın Rus topraklarına yönelik saldırıları, Rus kamuoyunda artan bir hoşnutsuzluğa yol açıyor. Ancak Putin yönetimi, muhalefeti bastırmak ve savaş propagandasını güçlendirmek için sert yasalar çıkarmaya devam ediyor. Ekonomik yaptırımların etkisiyle ruble değer kaybederken, enflasyon yükseliyor, ancak Kremlin enerji gelirleri ve Çin'le artan ticaret sayesinde ekonomiyi bir şekilde ayakta tutuyor. Yine de toplumsal huzursuzluk, özellikle savaşta ağır kayıplar veren etnik bölgelerde kendini daha fazla hissettirmeye başladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna savaşının derinleşmesi, Türkiye için Karadeniz güvenliği, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin uygulanması ve enerji arzı açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, savaşın başından bu yana uyguladığı denge politikasıyla hem Ukrayna'ya askeri yardım sağlıyor hem de Rusya ile ekonomik ve diplomatik ilişkilerini sürdürüyor. Ancak çatışmanın şiddetlenmesi, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü zorlaştırırken, özellikle tahıl koridoru anlaşmasının yeniden canlandırılması girişimlerini sekteye uğratıyor. Ayrıca, savaşın Karadeniz'e sıçraması durumunda Türkiye'nin güvenlik çıkarları doğrudan tehdit altına girebilir. Türkiye, bu nedenle hem NATO ittifakına bağlılığını korumak hem de Rusya ile kriz yönetimini sürdürmek zorunda.
