Ugandalı dört çiftçi, Doğu Afrika'nın en büyük ve en tartışmalı enerji projelerinden biri olan Doğu Afrika Ham Petrol Boru Hattı'nın (EACOP) faaliyete geçmesini engellemek amacıyla İngiltere Yüksek Mahkemesi'nde dava açtı. Davacılar, projenin çevresel ve sosyal etkilerinin yanı sıra, yerel toplulukların rızası olmadan ilerlediğini iddia ediyor. Boru hattının Ekim ayında devreye girmesi planlanırken, bu dava son çare olarak görülüyor.
Projenin Arka Planı ve Tartışmalar
EACOP, Uganda'nın Albert Gölü bölgesindeki petrol yataklarından ham petrolü Tanzanya'nın Tanga limanına taşımayı hedefliyor. 1.443 kilometre uzunluğundaki boru hattı, günde 216.000 varil taşıma kapasitesine sahip olacak. Proje, TotalEnergies, CNOOC ve Uganda ile Tanzanya hükümetlerinin ortaklığıyla yürütülüyor. Ancak çevre örgütleri, hattın hassas ekosistemlerden, tarım arazilerinden ve yerleşim alanlarından geçtiğini belirterek ciddi eleştiriler yöneltiyor. Özellikle Murchison Şelaleleri Milli Parkı gibi koruma alanlarının tehdit altında olduğu vurgulanıyor.
Davacı çiftçiler, boru hattının güzergahı üzerindeki arazilerinin istimlak edildiğini ve yeterli tazminat alamadıklarını öne sürüyor. Ayrıca, projenin iklim değişikliğini hızlandıracağı ve bölgedeki su kaynaklarını kirleteceği endişesi taşıyorlar. Mahkeme süreci, projenin finansmanında rol oynayan İngiltere merkezli bankaların sorumluluğunu da gündeme getiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
EACOP, Doğu Afrika'nın enerji geleceği açısından kritik bir öneme sahip. Uganda, petrol ihracatıyla ekonomisini canlandırmayı ve bölgesel enerji merkezi olmayı hedefliyor. Tanzanya ise liman gelirleri ve transit geçiş ücretleriyle fayda sağlamayı umuyor. Ancak proje, Paris İklim Anlaşması hedefleriyle çelişiyor; Uluslararası Enerji Ajansı, yeni fosil yakıt projelerinin iklim krizini derinleştirdiği uyarısında bulunuyor. Afrika'da artan enerji talebi ile iklim taahhütleri arasındaki gerilim, bu dava ile bir kez daha gün yüzüne çıkıyor.
Mahkeme kararı, sadece Uganda ve Tanzanya'yı değil, bölgedeki diğer petrol ve doğalgaz yatırımlarını da etkileyebilir. Ayrıca, uluslararası finans kuruluşlarının bu tür projelere desteği sorgulanır hale geliyor. Dava, gelişmekte olan ülkelerdeki büyük altyapı projelerinin çevresel ve sosyal etkilerinin yargı denetimine tabi tutulması açısından emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika kıtasında artan diplomatik ve ekonomik varlığıyla bu tür projelerden doğrudan veya dolaylı olarak etkilenebilir. EACOP'un tamamlanması, Doğu Afrika'da enerji arz güvenliğini artırarak bölgesel istikrara katkı sağlayabilir; ancak çevresel riskler ve toplumsal tepkiler, Türkiye'nin Afrika'da yürüttüğü kalkınma işbirliği projelerinde benzer hassasiyetleri dikkate almasını gerektiriyor. Ayrıca, Türk müteahhitlik firmalarının bölgedeki altyapı projelerinde yer alması durumunda, bu dava emsal teşkil edebilir. Küresel enerji dönüşümü tartışmaları, Türkiye'nin hem yerel hem de uluslararası enerji politikalarında çevresel sürdürülebilirliği önceliklendirmesi gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor.
