Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Libya'nın doğu ve batı kanatları arasındaki bölünmenin sona ermesi yolunda önemli bir aşamaya gelindiğini ve yakında 'çok güzel haberler' alınacağını açıkladı. Bakanlık yetkilileri, Birleşmiş Milletler gözetiminde yürütülen müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini belirterek, tarafların birleşik bir hükümet ve ortak kurumlar konusunda anlaşmaya yakın olduğunu ifade etti. Bu açıklama, Libya'da 2014'ten bu yana süren siyasi bölünmüşlüğün sona ermesi açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Libya, Muammer Kaddafi'nin 2011'de devrilmesinin ardından derin bir istikrarsızlığa sürüklendi. 2014'te ülke, uluslararası alanda tanınan Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile doğudaki Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi (TM) ve Halife Hafter liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu (LUO) arasında fiilen ikiye bölündü. 2020'de imzalanan ateşkes anlaşması ve 2021'de oluşturulan Geçici Birlik Hükümeti, kalıcı bir çözüm getiremedi; seçimler defalarca ertelendi. Son dönemde Birleşmiş Milletler Libya Özel Temsilcisi Abdoulaye Bathily'nin çabalarıyla 5+5 Ortak Askeri Komisyonu ve siyasi diyalog komitesi toplantıları hız kazandı. Türkiye, UMH'ye verdiği askeri destekle biliniyor ve Doğu ile Batı arasında denge gözeterek birleşme sürecini destekliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Libya'nın birleşmesi, Akdeniz'in doğusundaki güç dengelerini doğrudan etkileyecek. Türkiye, 2019'da UMH ile imzaladığı deniz yetki alanları mutabakat muhtırası ile Doğu Akdeniz'de önemli bir kazanım elde etmişti. Birleşik bir Libya hükümeti, bu anlaşmanın tüm ülke tarafından tanınmasını sağlayabilir. Öte yandan Mısır, BAE ve Rusya gibi aktörlerin Doğu Libya'daki nüfuzu, birleşme sürecinde dengelenmek zorunda. ABD ve AB, istikrarlı bir Libya'nın enerji arz güvenliği ve göç kontrolü açısından kritik olduğunu vurguluyor. Petrol üretimi ve ihracatı, siyasi belirsizlikten olumsuz etkileniyor; birleşme, Libya'nın yeniden küresel enerji piyasasında istikrarlı bir aktör olmasını sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye için Libya, Doğu Akdeniz'deki stratejik konumu ve enerji kaynakları açısından vazgeçilmez bir ortak. Birleşme, Ankara'nın Trablus ile imzaladığı deniz yetki alanı anlaşmasının tüm Libya tarafından tanınmasını kolaylaştırabilir ve Türkiye'nin bölgedeki diplomatik ağırlığını artırabilir. Ayrıca, istikrarlı bir Libya, Türk müteahhitlik ve ticaret firmaları için yeni fırsatlar yaratacak, göç akınlarının kontrolüne katkı sağlayacaktır. Ancak, Doğu'daki grupların ve dış aktörlerin direnci süreci zorlaştırabilir. Ankara'nın dengeli tutumu, birleşme sonrası Libya'da söz sahibi olmasını sağlayabilir.
