Tunus, 2021'de Cumhurbaşkanı Kais Saied'in parlamentoyu feshetmesi ve anayasal düzeni askıya almasıyla başlayan siyasi krizin ardından, bu yaz ekonomik çöküş ve artan otoriterlikle boğuşuyor. Ülke genelinde işsizlik, enflasyon ve temel ihtiyaç maddelerindeki kıtlık nedeniyle düzenlenen protestolar ve grevler, yaz aylarında yoğunlaştı. Uluslararası kuruluşlar, Tunus'un iflasın eşiğinde olduğu uyarısında bulunurken, hükümetin baskıcı tutumu muhalefeti ve sivil toplumu endişelendiriyor.
Ekonomik Çöküşün Arka Planı
Tunus ekonomisi, COVID-19 salgınının etkisi ve Ukrayna savaşının yol açtığı tahıl ve enerji fiyatlarındaki artışla derinleşen bir kriz içinde. Ülkenin dış borcu 40 milyar doları aşmış durumda ve Merkez Bankası rezervleri hızla eriyor. Tunus dinarı, son bir yılda dolar karşısında %20'den fazla değer kaybetti. Gıda ve yakıt sübvansiyonları bütçeyi zorlarken, hükümet Uluslararası Para Fonu (IMF) ile 1,9 milyar dolarlık kredi anlaşması için görüşmeleri askıya aldı. IMF, Tunus'un sübvansiyonları azaltmasını ve kamu işletmelerini reforme etmesini talep ediyor ancak Saied yönetimi bu koşulları reddediyor.
İşsizlik oranı %18'e ulaşmış durumda ve gençler arasında bu oran %40'ı aşıyor. Temel gıda maddeleri olan ekmek, şeker ve süt kuyrukları günlük hayatın parçası haline geldi. Elektrik kesintileri ve su kıtlığı da halkın öfkesini artırıyor. Geçtiğimiz ay başkent Tunus'ta binlerce kişi işsizlik ve kötü yaşam koşullarını protesto etti. Polis, göstericilere karşı göz yaşartıcı gaz kullanarak müdahale etti ve onlarca kişiyi gözaltına aldı.
Hükümet, ekonomik krizi yönetmekte yetersiz kalırken, Cumhurbaşkanı Saied, 2022'de yapılan referandumla kendisine geniş yetkiler tanıyan yeni bir anayasa kabul ettirdi. Muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, bu adımı "darbe" olarak nitelendiriyor. Saied, muhalifleri ve gazetecileri tutuklatarak baskıyı artırdı. Son olarak, ünlü muhalif siyasetçi Rached Ghannouchi ve eski Başbakan Hamadi Jebali gibi isimler hapiste.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Tunus'daki istikrarsızlık, Kuzey Afrika ve Akdeniz havzasında endişe yaratıyor. Ülke, 2011'deki Arap Baharı'nın tek demokratik kazanımı olarak görülüyordu ancak bugün otoriter bir yöne savrulmuş durumda. Avrupa Birliği, Tunus'un istikrarını kendi güvenliği için kritik görüyor çünkü Tunus, Akdeniz üzerinden Avrupa'ya düzensiz göçün ana kaynağı. İtalya ve Malta, artan göç dalgasından şikayetçi. AB, Tunus'a ekonomik destek vaat etse de Saied yönetiminin demokratik geri çekilmesi nedeniyle ilişkiler gergin.
Öte yandan, Rusya ve Çin, Tunus'ta nüfuzlarını artırmaya çalışıyor. Rusya, tahıl ihracatıyla Tunus'un gıda güvenliğinde önemli bir rol oynuyor. Çin ise altyapı yatırımlarıyla ülkede varlık gösteriyor. Batı'nın Tunus'a olan ilgisi azalırken, bu durum jeopolitik rekabeti derinleştirebilir.
Tunus'daki yaz huzursuzluğu, Arap dünyasındaki diğer otoriter rejimlere de örnek teşkil ediyor. Mısır ve Suudi Arabistan gibi ülkeler, Tunus'daki gelişmeleri yakından izliyor. Ancak Tunus halkının protestoları, bölgede demokratik taleplerin hala canlı olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tunus'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin Akdeniz ve Kuzey Afrika politikalarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, Tunus ile tarihi ve kültürel bağlara sahip; ticaret hacmi yıllık 1 milyar doları aşıyor. Tunus'un ekonomik çöküşü, Türk yatırımlarını ve ihracatını riske atıyor. Ayrıca, Tunus'un istikrarsızlığı, Doğu Akdeniz'de enerji ve güvenlik dengelerini sarsabilir. Türkiye, bölgede istikrarın korunması için diplomatik girişimlerde bulunabilir. Ancak Batı'nın Tunus'a yönelik tutumu ve Rusya-Çin rekabeti, Türkiye'nin manevra alanını sınırlayabilir. Türkiye'nin, Tunus'daki demokratik taleplere mesafeli yaklaşması, uluslararası alanda eleştirilere yol açabilir.
