İnsan hakları örgütleri ve Birleşmiş Milletler (BM) uzmanları, BM İnsan Hakları Konseyi ve üye ülkelerin Tunus'taki gelişmeler karşısında süregelen sessizliğinin, yetkililerin sivil toplumu baskı altına almaya ve hukukun üstünlüğünü zayıflatmaya devam etmesine olanak tanıdığı uyarısında bulundu. Uyarı, BM İnsan Hakları Konseyi'nin 62. oturumu sırasında yapıldı. Tunus'ta Cumhurbaşkanı Kays Said'in 2021'de parlamentoyu feshedip yetkileri tekelleştirmesinin ardından başlayan siyasi kriz, giderek otoriterleşen bir yönetim anlayışına dönüştü. Son olarak muhalif isimlerin tutuklanması, sivil toplum kuruluşlarının kapatılması ve yargı bağımsızlığına müdahaleler, uluslararası toplumun tepkisizliği nedeniyle daha da derinleşiyor.
Tunus'ta demokrasinin geriye gidişi
2011'deki Arap Baharı'nın simge ülkelerinden Tunus, yıllarca bölgedeki tek demokratik başarı öyküsü olarak gösteriliyordu. Ancak Cumhurbaşkanı Kays Said'in 25 Temmuz 2021'de olağanüstü yetkilerle yönetimi devralması, ülkeyi otoriterleşme sarmalına soktu. Said, parlamentoyu feshetti, anayasayı askıya aldı ve yeni bir anayasa referandumuyla başkanlık sistemini güçlendirdi. Muhalifler, gazeteciler ve sivil toplum liderleri hedef alındı. En son olarak, ünlü muhalif iş insanı ve siyasetçi Rached Ghannouchi'nin de aralarında bulunduğu çok sayıda kişi tutuklandı. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar, bu baskıların sistematik hale geldiğini ve hukuk devleti ilkesinin ciddi şekilde aşındığını rapor ediyor. BM özel raportörleri de Tunus'taki insan hakları ihlallerine dair somut kanıtlar sunarken, Konsey'in bu konuda somut adım atmaması eleştiriliyor.
Sessizliğin bölgesel ve küresel yansımaları
BM İnsan Hakları Konseyi'nin Tunus konusundaki pasif tutumu, sadece ülke içindeki baskıları körüklemekle kalmıyor, aynı zamanda bölgedeki diğer otoriter rejimlere de cesaret veriyor. Mısır, Libya ve Yemen gibi ülkelerde benzer süreçler yaşanırken, uluslararası toplumun çifte standart uyguladığı eleştirileri güçleniyor. Tunus'taki sivil toplum, ABD ve Avrupa Birliği'nin demokrasi söylemlerinin pratikte karşılık bulmadığını belirtiyor. Özellikle AB, göç ve güvenlik işbirliği gibi konularda Tunus'la anlaşmalar yaparken insan hakları konusunu arka plana atıyor. Bu durum, toplumda hayal kırıklığına ve protestolara yol açıyor. Ekonomik krizle boğuşan ülkede, halkın taleplerine kulak tıkanması, daha büyük bir istikrarsızlığı tetikleme riski taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tunus'taki gelişmeler Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor. Türkiye, 2011 sonrası Tunus'taki demokratik dönüşüme aktif destek vermiş, iki ülke arasındaki ekonomik ve kültürel ilişkiler güçlenmişti. Ancak Kays Said yönetiminin otoriterleşmesi, Türkiye'nin bölgedeki yumuşak gücünü ve müttefiklik ilişkilerini zora sokuyor. Tunus'taki sivil toplum ve İslami hareketler üzerindeki baskılar, Türkiye'nin de savunduğu kapsayıcı siyaset modeline ters düşüyor. Ayrıca, Doğu Akdeniz'deki dengeler açısından Tunus, Türkiye için stratejik bir ortak. Otoriterleşme, bu ortaklığın geleceğini belirsizleştirirken, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını da tehdit ediyor. Türkiye'nin, BM İnsan Hakları Konseyi'ndeki pozisyonunu Tunus lehine kullanması ve demokratik sürecin geri dönmesi için diplomatik girişimleri artırması beklenebilir.
