Tunus'ta 6 Şubat 2023'te tutuklanan muhalefet figürü Ahmed Necip Şebbi'nin kızı Hayfa Şebbi, babasının kaldığı Mornaguia Cezaevi'ndeki insanlık dışı koşullara dikkat çekerek, cezaevinde kendisiyle birlikte tutuklu bulunan Ennahda Hareketi lideri Raşid Gannuşi'nin aşırı sıcak nedeniyle bayıldığını iddia etti. Şebbi, ziyaret sonrası yayınladığı video mesajında yetkilileri acil önlem almaya çağırdı.
Gelişmenin arka planı
Tunus'ta Cumhurbaşkanı Kays Said'in 2021'de parlamentoyu feshedip olağanüstü yetkilerle yönetimi devralmasının ardından başlayan siyasi kriz, muhalif figürlere yönelik baskıyla derinleşiyor. 83 yaşındaki Raşid Gannuşi, Nisan 2023'te 'devlete karşı komplo' suçlamasıyla tutuklanmıştı. Mornaguia Cezaevi, başkent Tunus'un 30 kilometre batısında yer alıyor. Hayfa Şebbi, cezaevinde klima olmadığını ve hava sıcaklığının 45 dereceye ulaştığını belirterek, "Babam ve Gannuşi gibi yaşlı mahkumlar için bu koşullar ölüm tehlikesi taşıyor. Gannuşi'yi baygın halde gördüm, müdahale edilmeseydi ölebilirdi" dedi. Yetkililer ise iddiaları henüz resmi olarak yalanlamadı.
Bölgesel ve küresel boyut
Tunus, Arap Baharı'nın başladığı ülke olarak bölgesel demokrasi hareketleri için sembolik öneme sahip. Kays Said yönetimine yönelik muhalif baskılar, uluslararası toplumdan da tepki çekiyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, daha önce Gannuşi'nin keyfi tutuklanmasını kınamıştı. Avrupa Birliği ise Tunus'a mali yardımı demokratik ilerlemeye bağlıyor. Gannuşi'nin sağlık durumu, muhalefet tabanında öfke yaratırken, ülkede yeni protesto dalgalarını tetikleyebilir. Uluslararası Af Örgütü, Mornaguia Cezaevi'ndeki koşulları 'işkenceye eşdeğer' olarak nitelendiriyor. Analistler, Kays Said'in yargı bağımsızlığını ortadan kaldırarak muhalefeti sindirmeyi hedeflediğini ancak bu durumun Tunus'un kredi notunu ve yabancı yatırımı olumsuz etkilediğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Kuzey Afrika'daki etki alanını doğrudan ilgilendiriyor. Ankara, Tunus'taki siyasi istikrarsızlığın Doğu Akdeniz'deki enerji dengelerini etkileyebileceğini öngörüyor. Ayrıca, Ennahda Hareketi ile AK Parti arasındaki ideolojik yakınlık biliniyor. Gannuşi'nin cezaevi koşulları, Türkiye kamuoyunda tepki çekmiş durumda. Dışişleri Bakanlığı'nın konuyu insani gerekçelerle gündeme getirmesi beklenebilir. Öte yandan, Kays Said yönetimiyle ekonomi ve güvenlik alanında işbirliği yapan Türkiye, ikili ilişkileri zedelememek için dengeli bir diplomatik dil kullanmak zorunda.
