Karadeniz tahıl ihracatı, Tuna Nehri'ndeki rekor düşük su seviyelerinin Romanya üzerinden sevkiyatları kısıtlaması ve Rusya'nın artan saldırılarının Ukrayna tahılını Odesa ve diğer limanlardan saptırmasıyla yeni kısıtlarla karşı karşıya. Bu durum, küresel gıda güvenliğini tehdit ederken, Türkiye'nin arabuluculuğunda imzalanan tahıl koridoru anlaşmasının geleceğini de belirsizleştiriyor.
Kuraklık ve Altyapı Yetersizliği Tuna'yı Vurdu
Tuna Nehri, son yılların en düşük su seviyelerinden birini yaşıyor. Özellikle Romanya'nın Sulina Kanalı ve Karadeniz'e açılan limanlarda su seviyesi, gemilerin tam yükle geçişine izin vermeyecek kadar düştü. Romanya, Ukrayna tahılının Tuna üzerinden taşınmasında kritik bir geçiş noktası olarak öne çıkıyor. Ancak kuraklık nedeniyle nehir debisi azaldı; bu da mavnaların taşıma kapasitesini düşürüyor ve taşıma sürelerini uzatıyor.
Ukrayna'nın geleneksel ihracat rotası olan Odesa ve çevresindeki limanlar, Rusya'nın son haftalarda yoğunlaştırdığı hava ve füze saldırılarının hedefi haline geldi. Bu saldırılar, liman altyapısına ve tahıl silolarına ciddi zarar verdi. Ukrayna hükümeti, güvenlik gerekçesiyle bazı limanları kısmen kapatmak zorunda kaldı. Bu gelişmeler, Ukraynalı tüccarları alternatif rotalara yöneltti; ancak Tuna üzerinden Romanya'nın Köstence Limanı'na ulaşım da artık kesintilere uğruyor.
Uzmanlar, Tuna'daki su seviyesinin mevsimsel olarak düşük olduğunu ancak bu yıl ki düşüşün, iklim değişikliğinin etkisiyle daha da belirginleştiğini vurguluyor. Avrupa'nın en uzun nehri olan Tuna, yalnızca Romanya için değil, Sırbistan, Bulgaristan ve Macaristan gibi ülkeler için de hayati önem taşıyor. Ancak bu ülkelerde de benzer sorunlar yaşanıyor; nehir taşımacılığında kapasite düşüşü, maliyetleri artırıyor.
Küresel Gıda Güvenliği ve Tahıl Koridoru Anlaşması
Bu gelişmeler, dünya genelinde gıda fiyatları üzerinde baskı yaratıyor. Özellikle Orta Doğu ve Afrika ülkeleri, Ukrayna tahılına bağımlı. Birleşmiş Milletler ve Türkiye'nin arabuluculuğunda Temmuz 2022'de imzalanan Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması, Ukrayna'nın Odesa, Çornomorsk ve Pivdennyi limanlarından güvenli geçişi sağlamıştı. Ancak Rusya, anlaşmadan çekilmiş ve Ukrayna'ya yönelik saldırılarını artırmıştı. Ukrayna, bu durumda kendi insani koridorunu oluşturarak sivil gemilerin geçişini sağlamaya çalışıyor.
Tuna'daki darboğaz, Ukrayna'nın ihracat kapasitesini daha da kısıtlıyor. Ukrayna Tarım Bakanlığı'na göre, ülke bu yıl yaklaşık 60 milyon ton tahıl hasat etmeyi bekliyor; ancak bu miktarın büyük kısmını dünya pazarına ulaştırmakta zorlanacak. Küresel buğday fiyatları son haftalarda yaklaşık %5 artış gösterdi. Analistler, bu durumun devam etmesi halinde, özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda enflasyonunu tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, Rusya'nın tahıl altyapısını hedef alarak Ukrayna'nın ihracat gelirlerini kesmeyi amaçladığını ve bu durumun küresel bir gıda krizine yol açabileceğini belirtiyor. Öte yandan Rusya, kendi tahıl ihracatını artırarak Ukrayna'nın pazar payını ele geçirmeye çalışıyor. Bu rekabet, tahıl fiyatlarının yüksek kalmasına neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Karadeniz tahıl koridorunun sürdürülmesinde kilit bir rol oynuyor. Ankara, hem Rusya hem Ukrayna ile diplomatik ilişkilerini kullanarak anlaşmanın yeniden canlandırılması için çaba gösteriyor. Tuna'daki darboğaz, Türkiye'nin üzerinden geçen İstanbul Boğazı'ndan yapılan sevkiyatların önemini artırıyor. Türkiye, gıda fiyatlarındaki artışın iç piyasaya yansımaması için de önlemler alıyor. Ayrıca, Rusya ile enerji ve tahıl konusundaki ilişkilerini dengeleyen Türkiye, bu krizde hem arabulucu hem de güvenli geçiş sağlayıcı olarak stratejik konumunu güçlendiriyor. Uzun vadede, Tuna'daki su seviyesindeki düşüş, bölgesel ticaret yollarının çeşitlendirilmesi ve Karadeniz'de alternatif ulaşım hatlarının geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koyuyor.
