ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, federal milli parklardaki sergilerde “Amerikalılar hakkında olumsuz” ifadelerin yer aldığı materyallerin raporlanmasını ve bu alanların “moral yükseltici kamu anıtları” haline getirilmesini istemesi, beklenmedik bir şekilde ters tepti. Uygulama, tarihçiler, çevreciler ve siyasi analistlerden yoğun eleştiri alırken, Beyaz Saray’ın bu hamleyi geri çekmek zorunda kaldığı bildirildi. Olay, Trump yönetiminin federal kurumlar üzerindeki ideolojik müdahale çabalarının sınırlarını bir kez daha gözler önüne serdi.
Gelişmenin arka planı
ABD Ulusal Park Servisi’ne (NPS) yönelik talimat, geçtiğimiz hafta içi kamuoyuna yansıdı. Talimata göre, park personeli ziyaretçilerden, sergilerde veya tabelalarda Amerikan tarihi ya da kültürü hakkında “kötüleyici” veya “aşağılayıcı” ifadeleri bildirmelerini istemeliydi. Ayrıca bu alanların, “yatıştırıcı, moral verici ve yükseltici kamu anıtları” olarak yeniden düzenlenmesi hedefleniyordu.
Karar, özellikle Yerli Amerikan tarihi, kölelik, sivil haklar mücadelesi ve çevre felaketleri gibi konuların ele alındığı parklarda büyük rahatsızlık yarattı. Tarihçiler, bu tür bir düzenlemenin bilimsel gerçeklerin çarpıtılmasına ve tarihin yeniden yazılmasına yol açabileceği uyarısında bulundu.
Beyaz Saray Sözcüsü ise konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “Başkan Trump, tüm Amerikalıların gurur duyacağı milli parklar istiyor. Ancak hiçbir park, gerçekleri çarpıtmamalı; bu sadece sunum şekliyle ilgili bir düzenleme” dedi. Ancak bu açıklama, eleştirileri dindirmeye yetmedi. Sosyal medyada #UpliftingMonuments etiketiyle binlerce yorum yapılırken, birçok kullanıcı uygulamayı “sansür” olarak nitelendirdi.
NPS çalışanları da sürece tepkili. Bir park müdürü, “Bize bir liste verildi ve ‘bunları değiştirin’ dendi. Ama listeyi kimin hazırladığı belli değil ve bu tür müdahaleler bizim bilimsel tarafsızlığımızı zedeliyor” ifadelerini kullandı.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD’nin milli parkları, yalnızca doğal güzellikleriyle değil, aynı zamanda tarihi olaylara tanıklık eden müzeleri ve anıtlarıyla da tanınıyor. Örneğin, Little Bighorn Savaş Alanı, Yerli Amerikan direnişini anlatırken; Gettysburg Savaş Alanı, İç Savaş’ın kanlı sayfalarını sergiliyor. Trump yönetiminin bu alanlara yönelik hamlesi, sadece ABD içinde değil, uluslararası kamuoyunda da yankı buldu.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) yetkilileri, konuya ilişkin olarak “Tarihi mekânların objektif bilgi sunması evrensel bir ilkedir. Siyasi müdahaleler bu ilkeyi zedeler” açıklamasını yaptı. Avrupa Birliği’nden de benzer uyarılar geldi. Almanya Kültür Bakanı, Twitter hesabından yaptığı paylaşımda, “Tarih sansürlenemez; hatırlamak, hatalardan ders çıkarmak içindir” ifadelerini kullandı.
Küresel çapta, otoriter rejimlerin tarihi yeniden yazma girişimleri sıkça eleştirilirken, ABD gibi bir demokraside benzer bir uygulamanın gündeme gelmesi, uluslararası basında geniş yer buldu. İngiliz The Guardian gazetesi, konuyu “Demokrasi ve tarih gerilimi: Trump parkları ideolojik bir savaş alanına çeviriyor” başlığıyla duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin ulusal parklar ve tarihi alanlar yönetiminde benzer tartışmalar yaşanabileceğini akla getiriyor. Türkiye’de de özellikle Ermeni soykırımı iddiaları, Kürt sorunu ve Lozan Anlaşması gibi konuların kamuya açık alanlarda nasıl ele alınacağına dair siyasi müdahaleler zaman zaman gündeme geliyor. ABD’deki bu tartışma, küresel çapta tarih yazımının objektifliği ve devlet müdahalesinin sınırları konusundaki hassasiyeti bir kez daha ortaya koyuyor. Türk dış politikası açısından ise ABD’nin iç işlerindeki bu tür tartışmalar, iki ülke arasındaki kültürel diplomasi ve ortak tarihi miras projelerinde dikkatli bir dil kullanılması gerektiğini hatırlatıyor.
