Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik politikasındaki hatalar, Tahran'ın nükleer malzeme stokunu artırmasına ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü pekiştirmesine yol açtı. Uzmanlara göre Trump, kendisini İran konusunda yalnızca kötü seçeneklerin bulunduğu bir noktaya getirdi. Bu durum, bölgede tansiyonun yükselmesine ve küresel enerji güvenliğinin tehlikeye girmesine neden oluyor.
Trump'ın Yanlış Adımları ve İran'ın Nükleer İlerlemesi
Trump, 2018 yılında ABD'yi İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) tek taraflı olarak çekti ve Tahran'a karşı "maksimum baskı" politikasını benimsedi. Bu politika, İran ekonomisini hedef alan ağır yaptırımları içeriyordu. Ancak beklenenin aksine, bu adımlar İran'ı müzakere masasına oturtmak yerine, ülkeyi nükleer programını hızlandırmaya itti. Tahran, anlaşma kapsamında taahhüt ettiği uranyum zenginleştirme ve stoklama sınırlarını aştı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) raporlarına göre İran, yüzde 60'a varan saflıkta uranyum zenginleştiriyor ve bu seviye, silah yapımı için gerekli olan yüzde 90'a oldukça yakın.
Trump yönetimi ayrıca, İran'ın petrol ihracatını sıfıra indirmeyi hedefleyen yaptırımlar uyguladı. Ancak bu girişim, Çin gibi ülkelerin İran petrolünü satın almaya devam etmesiyle tam anlamıyla başarılı olmadı. Bununla birlikte, yaptırımlar İran ekonomisini ciddi şekilde etkiledi ve halkın yaşam koşullarını kötüleştirdi. Bu durum, Tahran'ı nükleer programını pazarlık kozu olarak kullanmaya itti.
Hürmüz Boğazı ve Bölgesel Gerilim
Trump döneminde artan gerilim, İran'ın stratejik Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü daha da pekiştirmesine yol açtı. Dünya ham petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği bu boğaz, İran'ın elinde önemli bir koz haline geldi. İran Devrim Muhafızları, boğazda ticari gemilere el koyma ve mayın döşeme gibi eylemlerle güç gösterisinde bulundu. ABD'nin bölgede artan askeri varlığına rağmen, İran'ın caydırıcılık kapasitesi boğazın güvenliğini tehdit ediyor.
Analistler, Trump'ın politikalarının İran'ı daha saldırgan bir duruşa ittiğini belirtiyor. Özellikle 2020'de İranlı general Kasım Süleymani'nin öldürülmesi, iki ülkeyi savaşın eşiğine getirdi. İran, misilleme olarak Irak'taki ABD üslerine füze saldırıları düzenledi. Bu olaylar, bölgedeki gerginliğin ne kadar yüksek olduğunu ve Trump'ın seçeneklerinin sınırlı olduğunu gösterdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir gelişmedir. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Irak üzerinden sağlamaktadır. Hürmüz Boğazı'nda olası bir kriz, bölgesel enerji tedarik zincirini sekteye uğratabilir ve Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, İran'la iki komşu ülke arasındaki sınır güvenliği ve terörle mücadele iş birliği de bu gerilimden olumsuz etkilenebilir. Türkiye'nin NATO müttefiki olarak ABD'yle ilişkileri ve İran'la enerji bağımlılığı arasında hassas bir denge kurması gerekmektedir. Bu çerçevede, Ankara'nın bölgede arabuluculuk rolü üstlenmesi veya gerginliği düşürecek diplomatik girişimlerde bulunması beklenebilir.
