ABD eski Başkanı Donald Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskyy'ye Rusya ile bir anlaşma yapması yönünde çağrıda bulundu. Trump'ın bu açıklaması, Ukrayna savaşının seyri ve ABD'nin dış politika yönelimi açısından önemli bir tartışma başlattı. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, "Zelenskyy, Rusya ile bir anlaşma yapmak zorunda. Aksi takdirde ülke yok olacak" ifadelerini kullandı. Bu çağrı, Trump'ın başkanlığı döneminde izlediği ve şu anda yeniden aday olması halinde sürdüreceği sinyalini verdiği "önce Amerika" politikasının bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Donald Trump, 2017-2021 yılları arasındaki başkanlığı sırasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile iyi ilişkiler kurmaya çalışmış, 2019'da Zelenskyy'ye yönelik telefon görüşmesi nedeniyle azil süreciyle karşılaşmıştı. O dönemde Trump, Ukrayna'ya askeri yardımı, Zelenskyy'nin siyasi rakibi Joe Biden hakkında soruşturma açması koşuluna bağlamakla suçlanmıştı. Şimdi ise Trump, Ukrayna'ya verilen desteği sorgulayarak, Avrupa'nın güvenliği için daha fazla sorumluluk alması gerektiğini savunuyor. Trump'ın bu çağrısı, Ukrayna'daki savaşın 2022'de başlamasından bu yana en yoğun çatışmaların yaşandığı bir dönemde geldi. Rusya, doğu Ukrayna'da ilerlemeye çalışırken, Ukrayna Batı'dan daha fazla silah ve mali destek bekliyor. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi ise Ukrayna'ya destek konusunda kararlılığını sürdürüyor, ancak Kongre'deki Cumhuriyetçilerin bir kısmı yardımları sorguluyor.
Trump'ın açıklamaları, Cumhuriyetçi Parti içinde Ukrayna konusunda artan bölünmeyi de gözler önüne seriyor. Partinin bazı kanatları Ukrayna'ya verilen askeri ve mali yardımın denetlenmesi ve Avrupa'nın daha fazla katkı sağlaması gerektiğini düşünüyor. Trump, seçim kampanyasında sık sık Ukrayna savaşını sona erdireceğini iddia etmiş, ancak nasıl bir yol izleyeceğine dair somut bir plan sunmamıştı. Bu son açıklama, Trump'ın olası bir ikinci döneminde Ukrayna politikasının nasıl şekilleneceğine dair ipuçları veriyor. Ayrıca Trump, NATO ülkelerinin savunma harcamalarını artırması gerektiğini yineleyerek, ittifak içindeki yük paylaşımı tartışmasını da canlandırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın çağrısı, Rusya-Ukrayna savaşının uluslararası alanda nasıl ele alındığına dair önemli bir dönüm noktası olabilir. ABD, Ukrayna'ya en büyük askeri yardımı sağlayan ülke konumunda. Trump'ın "anlaşma yap" çağrısı, Kiev'in toprak bütünlüğünden taviz vermesi anlamına gelebileceği için Ukrayna yönetimi tarafından endişeyle karşılanabilir. Zelenskyy daha önce, Rusya'nın işgal ettiği topraklardan çekilmeden barış görüşmelerinin başlamayacağını defalarca dile getirmişti. Öte yandan, Rusya Devlet Başkanı Putin, Trump'ın açıklamalarını memnuniyetle karşılayabilir; zira Moskova, Batı'nın Ukrayna'ya desteğinin zayıflamasını umuyor.
Avrupa başkentleri ise Trump'ın olası bir dönüşüne hazırlanıyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, ittifakın Ukrayna'ya desteğinin süreceğini vurgulasa da, ABD'deki siyasi dalgalanmalar Avrupa'nın güvenlik mimarisini yeniden düşünmesine yol açabilir. Almanya ve Fransa gibi ülkeler, savunma harcamalarını artırma ve Ukrayna'ya daha fazla yardım etme konusunda adımlar atmış durumda. Ancak Trump'ın çağrısı, transatlantik ilişkilerde yeni bir gerilim hattı oluşturabilir. Uzmanlar, Trump'ın seçilmesi halinde ABD'nin Ukrayna'ya verdiği desteğin azalabileceğini, bunun da savaşın gidişatını değiştirebileceğini belirtiyor.
Küresel ekonomi açısından da savaşın seyri önemli. Enerji fiyatları, tahıl arzı ve ticaret yolları üzerinde etkili olan çatışmanın sona ermesi veya tırmanması, dünya piyasalarını etkileyebilir. Trump'ın "anlaşma" vurgusu, iş dünyası çevrelerinde olumlu karşılanabilir; zira istikrar beklentisi artar. Ancak anlaşmanın koşulları belirsizliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna savaşında denge politikası izleyerek hem Ukrayna'ya hem de Rusya'ya yakın ilişkilerini sürdürdü. Trump'ın Zelenskyy'ye "anlaşma yap" çağrısı, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü güçlendirebilir. Ankara, tahıl koridoru anlaşması ve esir takasları gibi konularda aktif rol oynadı. ABD'nin tutumundaki olası bir değişiklik, Türkiye'nin bölgesel etkisini artırabileceği gibi, Karadeniz güvenliği ve enerji arzı açısından da yeni dengeleri beraberinde getirebilir. Türkiye, savaşın sona ermesi için diplomatik çabalarını sürdürürken, Batı ile Rusya arasında köprü olma konumunu korumak isteyecektir.
