ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi günü yaptığı açıklamada, Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky'nin Rusya ile savaşı sona erdirme çabalarında Kiev adına müzakere yürütmesi için başka birinin devreye girmesi gerektiğini düşündüğünü belirtti. Trump, “Belki de Zelensky'nin müzakere etmesi için başka birini bulmasının zamanı geldi” dedi. Trump, 10 Ekim'de Ukrayna'yı müzakere masasına oturmaya çağırmıştı. Bu açıklama, savaşın seyrine ilişkin uluslararası diplomasi trafiğinde yeni bir tartışma başlattı.
Açıklamanın Arka Planı ve Diplomatik Süreç
Trump'ın sözleri, ABD'nin Ukrayna politikasında yaşanan dalgalanmaların son halkası olarak yorumlanıyor. Ekim ayında yaptığı çağrıda Zelensky'yi doğrudan muhatap almaktan kaçınan Trump, şimdi ise Ukrayna liderinin müzakere sürecindeki rolünü sorguluyor. Bu tutum, ABD'nin Kiev'e verdiği desteğin koşullu hale gelebileceği sinyalini veriyor. Trump yönetimi, Rusya ile diyaloğu yeniden başlatma konusunda istekli olduğunu çeşitli vesilelerle göstermişti. Ancak Zelensky'nin savaşın başından bu yana sergilediği kararlı tutum, Moskova ile doğrudan temas kurulmasını zorlaştırıyor. Trump'ın “başka biri” ifadesi, Ukrayna tarafında müzakere yetkisinin devredilebileceği bir ismin gündeme gelebileceği şeklinde okunuyor. Bu ismin kim olabileceği konusunda henüz net bir bilgi yok; ancak Dışişleri Bakanı veya özel bir temsilcinin öne çıkabileceği konuşuluyor.
Trump'ın 10 Ekim'deki çağrısı, o dönemde Ukrayna'nın doğu cephesinde yaşanan askeri hareketlilik ve Rusya'nın artan baskısıyla aynı döneme denk gelmişti. O günden bu yana ABD'nin askeri yardımları ve istihbarat paylaşımı konusunda Kongre'de yaşanan bütçe tartışmaları, Kiev'in elini zayıflatmış durumda. Trump'ın son açıklaması, bu sürecin bir devamı olarak görülüyor. Ayrıca Trump, seçim kampanyası döneminde sık sık savaşı 24 saat içinde bitirebileceğini iddia etmişti; ancak göreve geldikten sonra somut bir plan ortaya koymadı. Son açıklama, bu vaadin nasıl hayata geçirileceğine dair ipuçları sunmuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ukrayna savaşı, Avrupa'nın güvenlik mimarisini derinden etkileyen bir kriz olmayı sürdürüyor. Trump'ın Zelensky'yi hedef alan açıklaması, NATO içinde de farklı yankılar uyandırabilir. Avrupa başkentleri, Washington'un Kiev'e verdiği desteğin sürdürülebilirliği konusunda endişeli. Özellikle Almanya ve Fransa, ABD'nin tutumundaki değişiklikleri yakından izliyor. Öte yandan Rusya, Trump'ın açıklamasını memnuniyetle karşılayabilir; zira Moskova, Zelensky'yi meşru bir muhatap olarak görmekte isteksiz. Kremlin, defalarca Zelensky'nin imza yetkisini sorgulamış ve Kiev'in Batılı destekçileriyle doğrudan görüşmeyi tercih etmişti. Trump'ın “başka biri” önerisi, Rusya'nın bu pozisyonuna dolaylı bir destek olarak yorumlanabilir.
Asya-Pasifik perspektifinden bakıldığında ise, ABD'nin Ukrayna politikasındaki olası bir yumuşama, bölgesel güç dengelerini etkileyebilir. Çin ve Hindistan, Rusya ile ilişkilerini sürdürürken, ABD'nin Kiev'e olan bağlılığının azalması, Asya'daki müttefiklerin güvenini sarsabilir. Japonya ve Güney Kore gibi ülkeler, ABD'nin güvenlik taahhütlerinin sürekliliğini sorgulayabilir. Ayrıca, enerji piyasaları da bu açıklamadan etkilenebilir; zira savaşın seyri, doğalgaz ve petrol fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Trump'ın müzakere çağrısı, piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama yaratabilir, ancak belirsizlik sürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna savaşında denge politikası izleyerek hem Kiev hem de Moskova ile diyaloğunu sürdürüyor. Trump'ın Zelensky yerine başka birini müzakereye çağırması, Ankara'nın arabuluculuk rolünü yeniden gündeme getirebilir. Türkiye, daha önce İstanbul süreciyle tahıl koridoru anlaşmasına ev sahipliği yapmış ve taraflar arasında güven tesis etmişti. Eğer Ukrayna tarafında müzakereci değişirse, Türkiye'nin arabuluculuk kapasitesi daha da önem kazanabilir. Ayrıca, ABD'nin tutumundaki değişiklik, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde yeni bir denge unsuru olabilir. Ankara, hem NATO müttefiki olarak hem de Rusya ile enerji ve ticaret bağlarını koruyarak bu süreçte aktif rol almak isteyecektir.
