İspanya'nın doğusunda günlerdir etkili olan şiddetli yağışlar, beraberinde büyük bir sel felaketini getirdi. Valensiya ve Kastilya-La Mancha bölgelerinde nehirlerin taşması sonucu en az dört kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişi mahsur kaldı. Sel suları otomobilleri sürükledi, yolları ve köprüleri ulaşıma kapattı, binlerce haneye elektrik verilemiyor. İspanyol hükümeti bölgeye acil yardım ekipleri sevk ederken, meteoroloji kurumu uyarılarını sürdürüyor.
Sel felaketinin bilançosu ve acil müdahale
İspanya'nın doğu Akdeniz kıyısında yer alan Valensiya Özerk Bölgesi'nde salı gününden itibaren etkili olan sağanak yağışlar, özellikle Utiel-Requena, Hoya de Buñol ve Ribera del Júcar bölgelerinde yıkıcı sele dönüştü. Bölgesel yönetim, Magro ve Turia nehirlerinin taşma riski nedeniyle bazı belediyelerde okulları tatil etti ve vatandaşlara evlerinden çıkmamaları çağrısında bulundu. Valensiya Acil Durum Koordinasyon Merkezi'nden yapılan açıklamaya göre, sel sularına kapılan araçlarda mahsur kalan dört kişinin cansız bedenine ulaşıldı. Kayıp olduğu bildirilen en az beş kişiyi arama çalışmaları sürüyor.
Kastilya-La Mancha'nın Albacete iline bağlı Letur beldesinde ise bir dere yatağının taşması sonucu tarihi merkezde su baskını yaşandı. Belediye Başkanı, selin ardından yaklaşık 30 kişinin kayıp olduğunu, ekiplerin bölgede yoğun arama-kurtarma faaliyeti yürüttüğünü açıkladı. İspanya Sivil Muhafaza (Guardia Civil) ve askeri acil durum birimi UME, bölgeye helikopter ve botlarla takviye edildi. İçişleri Bakanlığı, selden etkilenen bölgelerde olağanüstü hal ilan edilmesinin değerlendirildiğini duyurdu.
Altyapı da büyük zarar gördü. Valensiya ile Madrid arasındaki A-3 otoyolunun bazı kesimleri su altında kaldı, yüksek hızlı tren (AVE) seferleri geçici olarak durduruldu. Utiel ve Requena ilçelerinde içme suyu şebekesi devre dışı kaldı; bölge sakinlerine tankerlerle su dağıtılıyor. Telefon ve internet hatlarında kesintiler yaşanıyor. Meteoroloji kurumu AEMET, Valensiya'nın kuzeyinde metrekareye 200 litrenin üzerinde yağış düştüğünü, bunun son 30 yılın en yüksek değeri olduğunu belirtti. Yağışların çarşamba akşamına kadar süreceği, ardından yerini soğuk ve rüzgarlı havaya bırakacağı tahmin ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İklim değişikliği ve Akdeniz fırtınaları
İspanya'da son yıllarda art arda yaşanan sel felaketleri, Akdeniz havzasında iklim değişikliğinin etkilerini gözler önüne seriyor. Bilim insanları, ısınan deniz suyunun buharlaşmayı artırarak ani ve şiddetli yağışları tetiklediğini, özellikle yaz sonu ve sonbaharda görülen 'gota fría' (soğuk damla) olarak bilinen hava olaylarının daha sık ve yoğun hale geldiğini vurguluyor. 2019'da Alicante ve Murcia'da yaşanan selde 7 kişi ölmüş, 2021'de Almanya ve Belçika'daki sel felaketinde ise 200'den fazla kişi hayatını kaybetmişti. Avrupa Birliği, üye ülkeleri aşırı hava olaylarına karşı erken uyarı sistemlerini güçlendirmeye ve altyapı yatırımlarını artırmaya çağırıyor.
Sel, İspanya'nın turizm ve tarım ekonomisini de olumsuz etkileyecek. Valensiya, ülkenin en önemli narenciye üretim merkezlerinden biri; sel suları altında kalan tarım arazilerinde ciddi ürün kaybı bekleniyor. Bölgedeki limanlar ve lojistik merkezleri de ulaşım kesintilerinden etkilendi. İspanyol hükümeti, hasar tespit çalışmalarının ardından bölgeye mali yardım paketi açıklayacağını duyurdu. Avrupa Komisyonu, AB Sivil Koruma Mekanizması'nı harekete geçirerek İspanya'ya destek teklifinde bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İspanya'daki sel felaketi, Türkiye'nin de yakından tanıdığı bir doğal afet riskini hatırlatıyor. Türkiye, son yıllarda Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında benzer ani sel ve heyelanlarla karşı karşıya kaldı; 2021'de Kastamonu-Bozkurt seli bunun en acı örneklerinden biriydi. İspanya ile Türkiye arasında doğrudan bir dış politika bağlantısı bulunmasa da, Akdeniz havzasında artan aşırı hava olayları, iki ülkeyi de iklim değişikliğiyle mücadelede ortak stratejiler geliştirmeye ve erken uyarı sistemlerini güçlendirmeye itiyor. Ayrıca İspanya'nın tarım üretimindeki olası kayıp, Akdeniz'e yönelik tarım ticaretinde fiyat dalgalanmalarına yol açabilir. Türkiye'nin afet yönetimi kapasitesi ve arama-kurtarma ekipleri, uluslararası dayanışma çerçevesinde İspanya'ya destek sunma potansiyeli taşıyor.
