ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi gecesi yüksek akaryakıt fiyatlarını düşürmek amacıyla daha fazla dizel yakıtın piyasaya sürülmesini sağlayacak adımlar attı. Trump, çiftçilere ve kırsal kesime yönelik boyanmış dizel yakıtın (dyed diesel) kullanımını artıracak tarihi bir başkanlık kararnamesi imzalayacağını duyurdu. Kararname, yüksek fiyatların vurduğu tarım sektörü ve nakliye sektörü için rahatlama sağlamayı hedefliyor.
Gelişmenin Arka Planı ve Trump'ın Adımı
Trump yönetimi, benzin ve dizel fiyatlarının son aylarda rekor seviyelere ulaşması üzerine harekete geçti. Boyanmış dizel, normal dizelden farklı olarak devlet tarafından belirlenen vergi indirimlerinden yararlanıyor ve genellikle tarımsal faaliyetler ile off-road (arazi) araçlarında kullanılıyor. Beyaz dizel olarak bilinen normal dizel ise daha yüksek vergiye tabi. Trump'ın kararnamesi, rafinerilerin daha fazla boyanmış dizel üretmesine ve dağıtmasına olanak tanıyacak, böylece arz artacak ve fiyatlar üzerindeki baskı hafifleyecek.
Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, kararname aynı zamanda Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) boyanmış dizel kullanımına ilişkin bazı düzenleyici engelleri kaldırma yetkisi verecek. Trump, "Çiftçilerimiz ve kamyon şoförlerimiz aşırı yüksek yakıt maliyetleriyle boğuşuyor. Bu kararname ile onlara nefes aldıracağız" ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, kararnamenin kısa vadede dizel arzını artırabileceğini, ancak küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar nedeniyle etkisinin sınırlı olabileceğini belirtiyor. Enerji analisti Sarah Jenkins, "Boyanmış dizel piyasası nispeten küçük. Bu adım belki tarım bölgelerinde rahatlama sağlar ama ulusal ortalamayı çok düşürmez" dedi.
Küresel ve Bölgesel Boyut
ABD'deki dizel fiyatları, küresel ham petrol fiyatları ve rafineri kapasitesiyle doğrudan ilişkili. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji piyasalarında yaşanan arz sıkıntıları, Avrupa'da doğalgaz krizine yol açarken, ABD'de de dizel ve benzin fiyatlarını yükseltti. Trump'ın hamlesi, seçim öncesi ekonomik vaatlerini yerine getirme çabası olarak da yorumlanıyor. Ancak, boyanmış dizel kullanımının artması, vergi kayıplarına yol açabilir ve eyalet yönetimleri ile federal hükümet arasında gerilim yaratabilir.
Öte yandan, bu kararname, Biden döneminde sıkılaştırılan çevre düzenlemelerini gevşetme yönünde bir adım olarak görülüyor. Çevre örgütleri, boyanmış dizelin yüksek sülfür içeriği nedeniyle hava kirliliğini artırabileceği uyarısında bulunuyor. EPA'nın kararname sonrası nasıl bir tutum izleyeceği merak konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal ettiği için küresel petrol fiyatlarındaki her hareket doğrudan ekonomisini etkiliyor. ABD'de dizel fiyatlarının düşmesi, küresel petrol talebini ve fiyatları dolaylı yoldan etkileyebilir; ancak Türkiye'nin dizel ithalatı daha çok Rusya ve Orta Doğu kaynaklı. Yine de ABD'deki arz artışı, uluslararası piyasalarda fiyat baskısını hafifletirse, Türkiye'nin enerji ithalat faturası bir miktar düşebilir. Ayrıca, Trump'ın çevre düzenlemelerini gevşetmesi, Paris İklim Anlaşması taahhütleri konusunda Türkiye gibi ülkeler üzerinde baskı oluşturabilir. Türk tarım sektörü için doğrudan bir etki beklenmezken, küresel ticaret dengeleri açısından gelişme yakından izlenmeli.
