Trump yönetimi, Çarşamba günü yaptığı açıklamayla, yoksul ülkelerdeki çocuklara yönelik aşılama programı Gavi için Kongre tarafından ayrılan 600 milyon dolarlık fonu serbest bırakacağını duyurdu. Bu hamle, Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr.'ın geçen yıl fonu durdurma kararının ardından gelen bir geri adım olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Gavi, Aşı ve Bağışıklama Küresel İttifakı, düşük gelirli ülkelerde çocukların hayatını kurtarmak için aşı tedariği ve dağıtımını finanse eden uluslararası bir ortaklıktır. Program, 2000 yılından bu yana 1 milyardan fazla çocuğun aşılanmasına yardımcı oldu ve dünya genelinde önemli ölçüde ölüm oranlarının azalmasına katkı sağladı.
Kongre, 2024 mali yılı bütçesinde Gavi'ye 600 milyon dolar tahsis etmişti. Ancak eski Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., geçen yıl bu fonun 'vergi mükelleflerinin parasının etkisiz kullanımı' olduğunu öne sürerek dağıtımını durdurmuştu. Kennedy, aşı karşıtı görüşleriyle bilinen bir isim olarak dikkat çekiyor ve bu kararı uluslararası sağlık topluluğunda büyük tepki çekmişti.
Yeni karar, Trump yönetiminin sağlık politikalarında bir yumuşama olarak yorumlanıyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, 'Amerika Birleşik Devletleri'nin dünya genelinde çocukları koruma sorumluluğu bulunmaktadır. Gavi'ye yapılan bu katkı, milyonlarca çocuğun önlenebilir hastalıklardan korunmasını sağlayacaktır' ifadelerine yer verildi.
Bölgesel veya küresel boyut
Gavi'nin çalışmaları, özellikle Afrika ve Asya'nın yoksul bölgelerinde kritik önem taşıyor. Program, kızamık, zatürre, ishal ve HPV gibi hastalıklara karşı aşılamaları destekliyor. Fonların serbest bırakılması, bu ülkelerdeki aşılama oranlarının korunmasına ve pandemi sonrası aksayan rutin aşılamaların toparlanmasına yardımcı olabilir.
Ancak uzmanlar, bu kararın kalıcı olup olmadığını sorguluyor. Kennedy'nin etkisi ve Trump yönetiminin sağlık politikalarındaki belirsizlik, uluslararası kuruluşların ABD finansmanına olan güvenini zedeleyebilir. Ayrıca, ABD'nin Gavi'ye yaptığı katkıların gelecekteki bütçe görüşmelerinde tekrar tartışma konusu olabileceği belirtiliyor.
Küresel sağlık uzmanları, bu fonun serbest bırakılmasını 'çocukların sağlığı için bir zafer' olarak nitelendirirken, 'Ancak bu tek seferlik bir çözüm olmamalı. Sürdürülebilir bir finansman mekanizması oluşturulması şart' uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gavi'ye 2011'den bu yana gönüllü katkı sağlayan ülkeler arasında yer alıyor. Cumhurbaşkanlığı himayesinde yürütülen sağlık diplomasisi faaliyetleri kapsamında, Türkiye özellikle Afrika ülkelerine yönelik sağlık yardımlarını artırmış durumda. Hollanda ve İngiltere gibi ülkelerle birlikte Gavi'nin finansmanına katkıda bulunan Türkiye, bu tür uluslararası sağlık girişimlerinde daha aktif bir rol oynuyor. Trump yönetiminin kararı, küresel sağlık finansmanında ABD'nin güvenilirliğini etkilerken, bu durumun Türkiye gibi orta gelirli ülkelerin sağlık diplomasisinde daha fazla sorumluluk üstlenmesine yol açabileceği değerlendiriliyor.
