ABD Başkanı Donald Trump, İran savaşının patlak vermesinin ardından küresel enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmaları hafifletmek amacıyla Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirerek, benzin ve dizel fiyatlarının düşürülmesi için Çin'in yardımını istedi. Görüşme, Şubat sonunda başlayan İran savaşının ardından enerji fiyatlarının rekor seviyelere çıkması üzerine yapıldı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre Trump, Xi'ye "küresel enerji arzının istikrarı için Çin'in önemli bir rol oynayabileceğini" iletti.
Gelişmenin Arka Planı
Şubat ayının sonlarında İran'da başlayan çatışmalar, küresel enerji piyasalarında büyük bir şok yarattı. İran'ın petrol ihracatının büyük ölçüde durması ve Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik, petrol fiyatlarının varil başına 120 doların üzerine çıkmasına neden oldu. Bu durum, ABD'de benzin fiyatlarının galon başına 5 doları aşmasına yol açarken, Avrupa ve Asya'da da akaryakıt fiyatları tarihi zirvelere ulaştı.
Trump yönetimi, iç piyasada artan enerji maliyetlerinin ekonomiyi olumsuz etkilemesi ve 2026 ara seçimleri öncesinde kamuoyu baskısının artması üzerine harekete geçti. Çin, dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı konumunda ve küresel petrol talebinin yaklaşık %15'ini oluşturuyor. Ayrıca Çin, İran'ın en büyük petrol alıcısı durumunda. Bu nedenle Trump, Xi'den İran'a yönelik baskıyı artırmasını ve petrol arzını istikrara kavuşturacak adımlar atmasını istedi.
Görüşmede ayrıca, ABD'nin stratejik petrol rezervlerinden daha fazla petrol serbest bırakma ve OPEC+ ülkeleriyle üretim artışı konusunda görüşmeler yapma planları ele alındı. Çin tarafından yapılan açıklamada ise Xi'nin "diyalog ve işbirliğine açık olduğunu, ancak küresel enerji güvenliğinin tek taraflı yaptırımlarla çözülemeyeceğini" vurguladığı belirtildi. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, "Enerji fiyatlarındaki dalgalanmanın temel nedeni jeopolitik istikrarsızlıktır. Çin, tüm tarafları diyaloğa ve gerilimi düşürmeye çağırıyor" dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran savaşı, sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda küresel jeopolitik dengeyi de sarstı. ABD, İsrail'in İran'a yönelik operasyonlarını desteklerken, Çin ve Rusya İran'a diplomatik destek veriyor. Bu durum, enerji arz güvenliği konusunda ABD ile Çin arasında yeni bir işbirliği alanı yaratabileceği gibi, rekabeti de derinleştirebilir. Uzmanlar, Çin'in İran'dan petrol alımlarını azaltmasının küresel fiyatları düşürebileceğini, ancak bunun Pekin'in kendi enerji güvenliği ve İran ile olan stratejik ortaklığı nedeniyle zor olduğunu belirtiyor.
Öte yandan, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri, üretim artışı konusunda isteksiz davranıyor. OPEC+ toplantılarında üretim kotalarının artırılması yönünde bir karar çıkmadı. Rusya ise yüksek petrol fiyatlarından memnun görünüyor ve üretimi artırmaya yanaşmıyor. Bu tablo, ABD'nin enerji diplomasisinde yalnız kaldığını gösteriyor. Trump'ın Xi'den yardım istemesi, bu çaresizliğin bir yansıması olarak yorumlanıyor.
Uzmanlara göre, Çin'in arabuluculuk girişimi, İran ile ABD arasında dolaylı görüşmelere kapı aralayabilir. Ancak Pekin'in önceliği, kendi ekonomik çıkarları ve İran ile olan uzun vadeli petrol anlaşmaları. Bu nedenle Çin'in ne ölçüde işbirliği yapacağı belirsizliğini koruyor. Görüşmenin ardından petrol fiyatlarında kısa süreli bir düşüş yaşandı, ancak piyasalar hala tedirgin.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak artan petrol fiyatlarından olumsuz etkileniyor. Cari açık ve enflasyon üzerindeki baskı artarken, benzin ve dizel fiyatları iç piyasada yükselişini sürdürüyor. ABD ile Çin arasındaki bu enerji diplomasisi, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve fiyat istikrarı açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, İran ile olan ticari ilişkilerini ve doğalgaz anlaşmalarını gözden geçirerek, olası bir arz kesintisine karşı önlem almalı. Ayrıca, alternatif enerji kaynakları ve yenilenebilir enerji yatırımları hızlandırılmalı. Jeopolitik risklerin arttığı bu dönemde, Türkiye'nin diplomatik kanalları aktif kullanması ve bölgesel istikrar için çaba göstermesi kritik önem taşıyor.
