ABD Başkanı Donald Trump'ın üst düzey ulusal güvenlik yetkilileri, cuma günü Camp David'de bir araya gelerek İran savaşı ve Yemen'deki Suudi-Husi çatışmasını kapalı kapılar ardında ele aldı. Axios'un üç Amerikalı yetkiliye dayandırdığı haberine göre, Başkan Yardımcısı JD Vance'in başkanlık ettiği toplantı, kamuoyuna duyurulmayan gizli bir zirve olarak gerçekleşti. Toplantıda İran'a yönelik olası askeri operasyonlar ve Yemen'deki Husilere karşı Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyona verilecek destek masaya yatırıldı.
Gizli Zirvenin Arka Planı
Camp David'deki görüşmeler, Trump yönetiminin Orta Doğu'daki iki kritik cephede eş zamanlı olarak artan gerilimi yönetme çabasının bir parçası. İran ile nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılmasına yönelik müzakerelerin tıkanması ve Tahran'ın bölgesel faaliyetlerine ilişkin istihbarat raporları, Beyaz Saray'da askeri seçeneklerin yeniden değerlendirilmesine yol açtı. Öte yandan Yemen'de Husiler, Suudi Arabistan'ın güney sınırlarına yönelik insansız hava aracı ve balistik füze saldırılarını son aylarda yoğunlaştırdı. Suudi petrol tesislerine yönelik olası bir saldırı, küresel enerji piyasalarında dalgalanma riski taşıyor.
Axios'a konuşan yetkililer, toplantının önceden planlanmadığını ve hızla organize edildiğini belirtti. Başkan Yardımcısı Vance'in yanı sıra Dışişleri Bakanı, Savunma Bakanı, Ulusal Güvenlik Danışmanı ve istihbarat teşkilatı başkanlarının katıldığı bildirilen görüşmede, İran'ın vekil güçleri üzerinden yürüttüğü faaliyetler ve Yemen'deki insani kriz de ele alındı. Beyaz Saray sözcüsü, toplantıya ilişkin soruları yanıtsız bırakarak "Başkan'ın ulusal güvenlik ekibi düzenli olarak bir araya gelir" demekle yetindi.
Uzmanlar, Camp David'in seçilmesini sembolik açıdan önemli buluyor. Soğuk Savaş döneminden bu yana kritik güvenlik kararlarının alındığı bu tesis, yönetimin konuyu ne kadar acil gördüğünün göstergesi. Toplantının duyurulmaması ise olası bir askeri müdahalenin sinyali olarak yorumlanıyor. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmedi; ancak Tahran, geçmişte ABD'nin bölgedeki herhangi bir askeri hareketliliğine sert karşılık vereceğini defalarca dile getirmişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran ve Yemen dosyaları, Orta Doğu'nun iki ayrı ama birbiriyle bağlantılı kriz hattını oluşturuyor. İran, nükleer programını hızlandırarak uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'a çıkarmış durumda; bu oran, silah üretimi için gereken yüzde 90'a oldukça yakın. ABD ve İsrail, İran'ın nükleer eşiği aşmasını engellemek için askeri seçeneği masada tutuyor. Yemen'de ise Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, 2015'ten bu yana Husilere karşı savaşıyor; ancak çatışma insani felakete dönüşmüş durumda. Birleşmiş Milletler'e göre Yemen'de 377 binden fazla kişi dolaylı nedenlerle hayatını kaybetti, milyonlarca kişi açlık sınırında.
Trump yönetiminin öncelikleri arasında İran'ın petrol ihracatını sıfıra indirmek ve Husilerin Suudi topraklarına yönelik saldırı kapasitesini yok etmek bulunuyor. Ancak olası bir kara harekâtı veya geniş çaplı hava operasyonu, bölgesel bir savaşı tetikleyebilir. İran'ın Lübnan Hizbullahı, Irak'taki Şii milisler ve Suriye üzerinden açacağı ikinci cephe, ABD güçlerini zor durumda bırakabilir. Ayrıca Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak bir gerilim, dünya petrol arzının yüzde 20'sini tehdit eder. Bu nedenle Camp David'deki görüşmeler, sadece ABD'nin değil, küresel enerji güvenliğinin de geleceğini belirleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve Yemen kaynaklı istikrarsızlıktan doğrudan etkilenebilecek konumda. İran ile 560 kilometrelik sınırı bulunan Türkiye, olası bir savaşta mülteci dalgası, enerji kesintileri ve terör riskiyle karşılaşabilir. Yemen'deki çatışma ise Kızıldeniz ticaret yollarını tehdit ederek Türkiye'nin Afrika ve Asya'ya yönelik ihracatını sekteye uğratabilir. Ayrıca Türkiye, Suudi Arabistan ve BAE ile ilişkilerini dengeleyerek bölgesel gerilimin diplomasi yoluyla çözülmesi için çağrı yapabilir. ABD'nin olası askeri adımları, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu ve İran ile yürüttüğü sınırlı işbirliğini yeniden şekillendirebilir.
