ABD Başkanı Donald Trump'ın, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a, F-35 savaş uçağı programına yeniden katılım için hazır olduğunu söylemesi bekleniyor. The New York Times'ın (NYT) Pazartesi günü dört üst düzey yönetim yetkilisine dayandırdığı habere göre, Trump yönetimi, Ankara'nın S-400 hava savunma sistemi nedeniyle çıkarıldığı F-35 projesine dönüşü için yeşil ışık yakmaya hazırlanıyor. Bu gelişme, iki NATO müttefiki arasında yıllardır süren gerginliğin sona ermesi anlamına gelebilir.
Gelişmenin arka planı
Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle 2019'da F-35 programından çıkarılmıştı. ABD, S-400'lerin NATO sistemleriyle uyumsuz olduğunu ve F-35'lerin gizlilik özelliklerini tehlikeye atabileceğini savunuyordu. Ankara ise bu savunmayı reddediyor ve S-400'leri satın almanın egemenlik hakkı olduğunu vurguluyordu. Programdan çıkarılma, Türkiye'nin 1.4 milyar dolarlık yatırımının yanı sıra yerli savunma sanayisi için de büyük bir kayıp anlamına geliyordu. Türk firmaları, F-35'in birçok parçasını üretiyordu ve programdan çıkarılma, bu firmaların gelirlerini ve teknoloji transferini olumsuz etkilemişti.
Son aylarda iki ülke arasında temaslar yoğunlaştı. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve Türk mevkidaşı Hakan Fidan'ın görüşmeleri, F-35 konusunun yeniden masaya gelmesine zemin hazırladı. NYT'nin haberine göre, Trump yönetimi, Türkiye'nin S-400'leri kullanmaması karşılığında program dönüşüne izin verebilir. Ancak bu henüz resmi bir teklif değil ve Kongre'nin onayı gerekiyor. Kongre'deki bazı üyeler, Türkiye'nin insan hakları ihlalleri ve Doğu Akdeniz'deki politikaları nedeniyle bu adıma sıcak bakmıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Türkiye'nin F-35 programına dönüşü, NATO'nun savunma kabiliyetleri açısından stratejik bir öneme sahip. Türkiye, İncirlik ve Kürecik üsleriyle NATO'nun güneydoğu kanadında kritik bir rol oynuyor. F-35'ler, bu bölgede hava üstünlüğünü sağlamada önemli bir avantaj sunacak. Ayrıca, Türkiye'nin yerli savaş uçağı KAAN'ın geliştirilmesi sürecinde F-35 teknolojisinden edinilecek bilgi birikimi de değerli olabilir.
Öte yandan, Rusya'nın bu gelişmeye tepkisi merak konusu. Ankara, S-400'lerin F-35'lerle birlikte kullanılmayacağını belirtse de, Moskova'nın bu durumdan rahatsız olması bekleniyor. Rusya, Türkiye'ye yeni S-400 teslimatlarını veya ortak üretim teklifini koz olarak kullanabilir. Ancak genel olarak, Trump'ın bu hamlesi, ABD-Türkiye ilişkilerinde yeni bir sayfa açılmasını sağlayabilir. Bölgesel düzeyde, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin bu adıma nasıl tepki vereceği de önemli. Atina, Türkiye'nin F-35'lerle güçlenmesinden endişe duyuyor ve bu nedenle ABD'ye lobi yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin savunma sanayiisi ve dış politikası için stratejik bir fırsat sunuyor. F-35 programına dönüş, hem Türk Hava Kuvvetleri'nin modernizasyonunu hızlandıracak hem de yerli savunma firmalarının küresel tedarik zincirine yeniden entegre olmasını sağlayacak. Ayrıca, ABD ile ilişkilerdeki en büyük pürüzlerden birinin ortadan kalkması, iki ülke arasında güven tazelenmesine yol açabilir. Ancak bu adımın Kongre'den geçmesi ve S-400 meselesinin kalıcı çözümü için daha fazla müzakere gerekli. Türkiye'nin elini güçlendiren bir diğer faktör ise, KAAN projesi gibi alternatiflerin varlığı. Bu sayede Ankara, pazarlık masasında daha güçlü bir konumda yer alıyor.
