Başkan Donald Trump, Salı günü yaptığı açıklamayla Türkiye'ye uygulanan yaptırımları kaldırma ve Ankara'yı F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil etme niyetini duyurdu. Bu hamle, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın alan Türkiye'ye karşı yaptırımların devamını savunan Kongre üyeleri ve bölgesel müttefiklerle yeni bir çatışmanın habercisi oldu. Cumhuriyetçi senatörler dahil bazı milletvekilleri, Trump'ın kararına karşı çıkarak CAATSA yaptırımlarının uygulanması çağrısı yaptı. Özellikle Yunanistan ve Kıbrıs Rum kesimi gibi Doğu Akdeniz'de Türkiye ile gerilim yaşayan ülkeler, bu adımı endişeyle karşıladı.
Yaptırımların kaldırılması ve F-35 gerilimi
Trump yönetimi, Türkiye'nin S-400'leri teslim almasının ardından 2020 yılında CAATSA (Amerika'nın Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşı Koyma Yasası) kapsamında yaptırımlar uygulamış ve Ankara'yı F-35 programından çıkarmıştı. Savunma Bakanlığı, S-400'lerin NATO sistemleriyle uyumsuzluğu ve F-35'lerin gizli teknolojisine tehdit oluşturduğu gerekçesiyle bu adımı atmıştı. Ancak Trump, son dönemde Türkiye ile ilişkileri normalleştirme çabası içinde. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Türkiye'nin S-400'leri kullanmayacağına dair güvence verdiği ve bu nedenle yaptırımların kaldırılabileceği ifade edildi. Buna karşılık, Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Jim Risch ve diğer Cumhuriyetçi senatörler, bu güvencelerin yetersiz olduğunu savunarak yaptırımların ancak S-400'lerin tamamen ortadan kaldırılması halinde kaldırılabileceğini belirtti.
Kongre ve müttefiklerden tepkiler
Kongre'deki ana muhalefet, yaptırımların kaldırılmasının Rusya'ya verilecek yanlış bir mesaj olacağı yönünde. Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi'nin kıdemli üyesi Gregory Meeks, "Türkiye'nin S-400 alımı ittifakımıza ihanettir" diyerek Trump'ın planını eleştirdi. NATO müttefikleri de endişeli: Fransa ve Almanya, Türkiye'nin NATO'nun entegre hava savunma sistemine yeniden dahil olmasının ancak S-400'lerin devre dışı bırakılmasıyla mümkün olacağını vurguladı. Ayrıca, Yunanistan, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji arama faaliyetleri göz önüne alındığında, yaptırımların kaldırılmasının bölgesel dengeyi bozacağını savundu. İsrail ve Suudi Arabistan gibi ABD müttefikleri de konuyu yakından takip ediyor; bu ülkeler, Türkiye'nin S-400'leri kullanması halinde füze savunma sistemlerinin etkinliğinin azalabileceği endişesini taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın yaptırımları kaldırma vaadi, Türkiye için ABD ile ilişkilerde bir dönüm noktası olabilir. Ekonomik ve askeri açıdan rahatlama sağlasa da, S-400'lerin kullanımına ilişkin belirsizlik devam ediyor. Ankara'nın bu hamlesi, Rusya ile ilişkileri riske atarken, NATO içinde güven sorununu yeniden alevlendirebilir. Türkiye'nin F-35 programına dönüşü, savunma sanayiindeki teknolojik açığını kapatmasına yardımcı olsa da, Kongre ve müttefiklerin tutumu nedeniyle sürecin karmaşık olması bekleniyor. Uzun vadede, Türkiye'nin stratejik bağımsızlık arayışı ile ittifak yükümlülükleri arasında denge kurması gerekecek.
