ABD Başkanı Donald Trump’ın izlediği teknoloji ve ticaret politikaları, Avrupa Birliği’ni dijital alanda kendi kendine yeterlilik hedefine yönlendiriyor. Beyaz Saray’ın çip üretimi, yapay zeka ve veri güvenliği gibi kritik alanlarda uyguladığı kısıtlayıcı önlemler, Brüksel’in teknolojik egemenlik (digital sovereignty) kavramını somut adımlara dönüştürmesine neden oluyor. Uzmanlar, bu ayrışmanın transatlantik ittifakında kalıcı bir kırılmaya yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Teknolojik Bağımsızlık Arayışının Arka Planı
Trump yönetiminin özellikle Çin merkezli teknoloji şirketlerine yönelik yaptırımları ve ABD merkezli firmaların küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendirme çabaları, Avrupa’da alarm zillerinin çalmasına yol açtı. Washington’un 2022’de yürürlüğe koyduğu CHIPS Yasası ile yarı iletken üretimini Amerikan topraklarına çekme girişimi, Avrupalı liderleri kendi çip üretim kapasitelerini artırmaya itti. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, “dijital egemenlik” kavramını sıkça vurgulayarak, Avrupa’nın kritik teknolojilerde dışa bağımlılığını azaltması gerektiğini belirtiyor. Bu kapsamda AB, 2030 yılına kadar dünya çapında yarı iletken üretiminin %20’sini gerçekleştirmeyi hedefleyen Avrupa Çip Yasası’nı kabul etti.
Veri güvenliği ve mahremiyet konuları da ayrışmayı derinleştiriyor. Avrupa Birliği’nin Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR), ABD’li teknoloji devlerine ağır yaptırımlar getirirken, Trump yönetimi ise veri akışını serbestleştirmeyi savunuyor. Son olarak, Avrupa Adalet Divanı’nın ABD’ye veri transferini kısıtlayan Schrems II kararı, iki kıta arasındaki veri köprüsünü daha da daralttı. Bu durum, Avrupalı şirketlerin bulut bilişim ve veri depolama alanında Avrupa merkezli alternatiflere yönelmesine yol açıyor. Örneğin, Alman ve Fransız şirketleri ortaklaşa Gaia-X projesiyle Avrupa bulut altyapısı oluşturma çabasında.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Yeni Kutuplaşma mı?
Transatlantik teknoloji ayrışması, yalnızca ekonomik değil, jeopolitik sonuçlar da doğuruyor. ABD’nin Çin’e karşı teknoloji savaşında Avrupa’yı yanına çekme çabaları, Brüksel’in bağımsız bir teknoloji rotası çizme isteğiyle çelişiyor. Avrupa, ABD’nin Çin’e uyguladığı yaptırımlara katılırken, kendi teknoloji altyapısını güçlendirmek için Pekin ile de iş birliği kanallarını açık tutuyor. Bu iki yönlü strateji, Avrupa’yı hem Washington hem de Pekin karşısında elini güçlendirme amacı taşıyor.
Öte yandan, ABD’nin İngiltere, Avustralya ve Japonya gibi müttefikleriyle oluşturduğu teknoloji ittifakları (örneğin, AUKUS ve Dijital Ekonomi Ortaklık Anlaşmaları), Avrupa’yı dışarıda bırakma potansiyeli taşıyor. Bu durum, AB’nin kendi teknolojik ekosistemini inşa etme kararlılığını pekiştiriyor. Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un “Avrupa egemenliği” söylemi, Almanya’nın dijital dönüşüm yatırımlarıyla birleşince, kıtanın teknoloji alanında daha iddialı bir aktör haline gelmesi bekleniyor. Ancak, Avrupa’nın hala ABD merkezli platformlara (Google, Apple, Microsoft) bağımlı olması, bu dönüşümün önündeki en büyük engel olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Transatlantik teknoloji ayrışması, Türkiye için önemli fırsatlar ve riskler barındırıyor. Türkiye, AB ve ABD arasındaki bu kopuştan yararlanarak kendi teknoloji üretim kapasitesini artırabilir ve iki taraf arasında bir köprü pozisyonu üstlenebilir. Özellikle savunma sanayii, yapay zeka ve yarı iletken alanlarında Türk firmaları, Avrupa’nın alternatif tedarikçi arayışına cevap verebilir. Ancak, ABD’nin Türkiye’ye uyguladığı CAATSA yaptırımları ve AB ile yaşanan gümrük birliği güncellemesi sorunları, bu potansiyeli sınırlandırıyor. Türkiye’nin teknoloji alanında bağımsız politikalar izlemesi, ayrışma sürecinde elini güçlendirebilir; ancak mevcut jeopolitik gerilimler dikkate alındığında, Ankara’nın dengeli bir yaklaşım benimsemesi gerekiyor.
