ABD Başkanı Donald Trump'ın seçim yenilgisi sonrası görevden ayrılmaya hazırlandığı bir dönemde, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile ticaret ve Tayvan konularında yapacağı muhtemel yüzleşme, Washington'un son dönemdeki en kritik diplomatik sınavlarından biri olarak öne çıkıyor. Trump'ın seçim yenilgisini kabul etmemesi ve görev süresinin son günlerinde alacağı kararlar, ABD-Çin ilişkilerinin geleceğini şekillendirebilir. Tayvan Boğazı'ndaki artan gerilim ve ticaret savaşının derinleşmesi, yeni yönetim göreve başlamadan önce bile bölgesel istikrarı tehdit ediyor.
Trump'ın Zayıflayan Pazarlık Gücü ve Tayvan Kartı
Trump, başkanlığı döneminde Çin'e karşı sert bir ticaret politikası izleyerek milyarlarca dolarlık gümrük vergisi uygulamıştı. Ancak seçim yenilgisi, onun uluslararası arenadaki pazarlık gücünü önemli ölçüde zayıflattı. Seçim sonuçlarını tanımamakta direnen Trump, görev süresinin son günlerinde Çin'e yönelik yeni yaptırımlar veya Tayvan'a silah satışı gibi adımlarla gündemi değiştirmeye çalışabilir. Tayvan, ABD-Çin ilişkilerinde hassas bir denge unsuru. Trump yönetimi, Tayvan'a yönelik silah satışlarını artırarak ve üst düzey yetkililerin adaya ziyaretlerini teşvik ederek Pekin'i kızdırmıştı. Şimdi ise, görevden ayrılmadan önce Tayvan konusunda daha cesur adımlar atıp atmayacağı belirsizliğini koruyor. Xi Jinping ise Tayvan'ı 'Çin'in ayrılmaz bir parçası' olarak görüyor ve birleşme konusunda kararlı olduğunu her fırsatta vurguluyor. Çin, Tayvan Boğazı'nda artan askeri tatbikatlarla baskıyı artırırken, ABD'nin bölgedeki müttefikleri de endişeli.
Ticaret cephesinde ise Trump, seçim yenilgisine rağmen Çin'e karşı yeni tarifeler getirebilir veya mevcut anlaşmaları askıya alabilir. Ancak uzmanlar, Trump'ın artık 'topal ördek' konumunda olduğunu ve Çin'in onunla ciddi bir anlaşma yapma motivasyonunun düşük olduğunu belirtiyor. Çin, Biden yönetimini beklemeyi tercih edebilir. Yine de Trump'ın son hamleleri, ABD-Çin ilişkilerinde kalıcı hasara yol açabilir. Özellikle Tayvan konusunda yapılacak yanlış bir açıklama veya askeri bir hamle, bölgesel bir krizi tetikleyebilir.
Tayvan Boğazı'nda Artan Gerilim ve Küresel Etkiler
Tayvan Boğazı, dünyanın en hassas noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Çin, Tayvan'ı kendi toprağı olarak görüyor ve bağımsızlık ilanına asla izin vermeyeceğini söylüyor. ABD ise 'tek Çin' politikasını sürdürse de Tayvan'ın savunmasına destek veriyor. Trump döneminde ABD-Çin ilişkileri, ticaret savaşı ve teknoloji yasağı nedeniyle tarihi bir düşüş yaşadı. Şimdi ise Trump'ın görevden ayrılmadan önce Tayvan'a yapacağı olası bir ziyaret veya üst düzey bir silah satışı, Pekin'in sert tepkisine yol açabilir. Çin, bu tür adımları 'kırmızı çizgi' olarak nitelendiriyor ve askeri misilleme tehdidinde bulunuyor. Biden yönetimi ise daha öngörülebilir bir politika izleyeceğini sinyali veriyor ancak Tayvan konusunda geri adım atması beklenmiyor. Bu durum, Tayvan'ın geleceğini belirsizleştirirken, Japonya, Güney Kore ve Avustralya gibi bölge ülkeleri de gerginliğin artmasından endişe duyuyor. Küresel tedarik zincirleri açısından Tayvan'ın kritik rolü (özellikle yarı iletken üretimi) göz önüne alındığında, olası bir çatışma dünya ekonomisini derinden sarsabilir.
Trump'ın Çin'e karşı sert söylemleri ve Tayvan'a verdiği destek, onun seçim kampanyasının bir parçasıydı. Ancak şimdi seçim yenilgisiyle birlikte, bu politikaların sürdürülebilirliği sorgulanıyor. Çin, Trump'ın son günlerinde provokatif adımlar atabileceğini hesaplayarak, Tayvan Boğazı'ndaki askeri varlığını artırdı. ABD'nin bölgedeki askeri üsleri ve uçak gemisi grupları da alarma geçmiş durumda. Olası bir kriz, ABD ve Çin'i savaşın eşiğine getirebilir. Bu nedenle Trump'ın Xi ile yapacağı olası bir telefon görüşmesi veya mesaj alışverişi, tansiyonu düşürebilir. Ancak Trump'ın uzlaşmacı bir tavır sergilemesi beklenmiyor; aksine, kendi tabanına 'Çin'e karşı sert duruşunu' kanıtlamak için daha da agresif olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin arasındaki Tayvan ve ticaret gerilimi, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren sonuçlar doğurabilir. Küresel tedarik zincirlerinde yaşanacak bir kesinti, Türkiye'nin ihracatını ve enerji ithalatını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin Çin'e yönelik yaptırımları, Türkiye gibi NATO üyeleri arasında denge politikası izleyen ülkeleri zor durumda bırakabilir. Türkiye, hem ABD hem de Çin ile ekonomik ilişkilerini sürdürmek istiyor. Olası bir Tayvan krizi, Türkiye'nin savunma sanayii ve ticaret ortaklıklarını gözden geçirmesine neden olabilir. Bölgesel istikrarın bozulması, Türkiye'nin Orta Doğu ve Asya'daki çıkarlarını da etkiler.
