ABD Başkanı Donald Trump’ın Smithsonian Enstitüsü’nü ele geçirme planı, Amerikan kültür ve tarih kurumları arasında en prestijli olan bu yapının bağımsızlığını tehdit ediyor. Beyaz Saray kaynaklarına göre, yönetim Smithsonian’ın yönetim kurulunu değiştirerek kurumu daha doğrudan federal kontrol altına almayı hedefliyor. Bu hamle, Smithsonian’ın şu anki lideri Lonnie Bunch’ın görev süresini tehlikeye atıyor. Bunch, 2019’da göreve geldiğinden beri kurumu çeşitlilik ve kapsayıcılık yönünde yönetmesiyle biliniyor.
Gelişmenin Arka Planı
Smithsonian Enstitüsü, 1846’da kurulduğundan beri federal hükümetle yakın ilişki içinde ama özerk bir yapıya sahip. 21 müze, 14 eğitim merkezi ve 170 milyondan fazla eserle dünyanın en büyük müze kompleksi. Trump yönetimi, Smithsonian’ın sol eğilimli olduğunu iddia ederek kurumun sergi ve programlarını eleştiriyor. Özellikle “Amerikan Tarihi” sergilerinin ulusal anlatıyı zayıflattığı öne sürülüyor.
Planın detaylarına göre, Beyaz Saray Smithsonian’ın yönetim kurulundaki 17 üyeden 7’sini değiştirmek ve kalan üyeleri de siyasi olarak daha uyumlu isimlerle doldurmak istiyor. Bu, kurumun misyonunu “ulusal birliği pekiştirecek” şekilde yeniden tanımlamayı amaçlıyor. Eleştirmenler, bu hamlenin Smithsonian’ın tarafsızlığını ve bilimsel özerkliğini yok edeceğini savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Smithsonian sadece ABD için değil, dünya kültür mirası için de önemli bir kurum. Ülke dışından milyonlarca ziyaretçi çeken müzeler, küresel kültürel diplomasinin bir parçası. Trump’ın müdahalesi, ABD’nin yumuşak gücünü zayıflatabilir ve uluslararası akademik çevrelerde tepki çekebilir. Avrupa ve Asya’daki benzer kurumlar, bu adımı siyasi baskı olarak değerlendiriyor. Ayrıca, teklifin Kongre’de onaylanması gerekiyor; Demokratlar şiddetle karşı çıkarken, Cumhuriyetçiler arasında da bölünmüş görüşler var.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump’ın Smithsonian’ı federalleştirme girişimi, Türkiye için doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel kültürel kurumların siyasallaşması riskini gösteriyor. Türkiye, kendi müzelerinde tarafsızlık ve akademik özgürlük ilkelerine önem veriyor; bu tür müdahaleler, uluslararası ortak projelerde güven sorununa yol açabilir. Ayrıca, ABD’deki siyasi kutuplaşmanın derinleşmesi, Türkiye-ABD ilişkilerinde kültürel alanda iş birliği fırsatlarını sınırlayabilir. Smithsonian’a yönelik bu baskı, benzer kurumların siyasi bağımsızlığını koruma çabalarını artırabilir.
