ABD Başkanı Donald Trump, Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) tarafından finanse edilecek hibeleri belirleyecek bir kurul oluşturmak amacıyla yürütme emri taslağı hazırlanması talimatını verdi. Politico'nun haberine göre Trump, bütçe direktörü Russ Vought'a bu yönde bir emir hazırlaması için talimat verdi. Söz konusu kurul, hangi sağlık araştırmalarının fon alacağına karar verecek ve böylece NIH üzerindeki siyasi kontrolün artması bekleniyor. Bu gelişme, ABD'de bilimsel araştırmaların bağımsızlığına dair endişeleri yeniden gündeme getirdi.
Gelişmenin Arka Planı
NIH, dünyanın en büyük kamu sağlık araştırmaları fon sağlayıcısıdır ve yıllık bütçesi 40 milyar doları aşmaktadır. Bu fonlar, kanser, kalp hastalıkları, bulaşıcı hastalıklar gibi pek çok alanda araştırmaları desteklemektedir. Trump yönetimi, daha önce de NIH'in bazı araştırma alanlarına yönelik eleştirilerde bulunmuş ve özellikle iklim değişikliği, cinsiyet çalışmaları gibi konularda fonları kısıtlama sinyali vermişti. Yeni yürütme emri taslağı, bu tür araştırmaların fonlanmasını engellemeyi veya yönlendirmeyi amaçlayabilir. Russ Vought, muhafazakar politikalarıyla bilinen bir isim ve daha önce de yürütme organının yetkilerini genişletme yönünde adımlar atmıştı. Bu hamle, Trump'ın ikinci döneminde bilimsel kurumlar üzerindeki etkisini pekiştirme çabasının bir parçası olarak görülüyor. NIH'in bağımsız bir bilimsel kurul tarafından yönetilmesi geleneği, şimdiye kadar araştırma fonlarının siyasi müdahalelerden uzak tutulmasını sağlıyordu. Ancak önerilen kurul, doğrudan başkanlık tarafından atanacak üyelerden oluşacak ve bu da nesnel kriterlerin yerini siyasi tercihlerin alabileceği anlamına geliyor.
Bölgesel veya Küresel Boyut
ABD'deki bu gelişme, küresel sağlık araştırmalarını da yakından ilgilendiriyor. NIH, dünya çapında pek çok ülkedeki araştırmacıya fon sağlıyor ve uluslararası işbirliklerini destekliyor. Eğer fonlar siyasi bir kurul tarafından dağıtılırsa, ABD'nin bilimsel liderliği zayıflayabilir ve diğer ülkelerle yapılan ortak projeler sekteye uğrayabilir. Ayrıca, aşı geliştirme, salgın hastalıklarla mücadele gibi küresel sağlık güvenliği konularında da olumsuz etkiler ortaya çıkabilir. Avrupa ve Asya'daki araştırma kurumları, ABD'den gelebilecek fonların azalması durumunda alternatif kaynak arayışına girebilir. Bu durum, Çin gibi ülkelerin bilimsel araştırmalardaki etkisini artırmasına yol açabilir. Trump yönetiminin bu hamlesi, uluslararası bilim camiasında geniş yankı uyandırmış durumda; birçok bilim insanı, siyasi müdahalenin bilimsel ilerlemeyi yavaşlatacağı uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin sağlık araştırma fonlarını siyasi kontrol altına alma girişimi, Türkiye'yi doğrudan etkilememekle birlikte, küresel bilimsel işbirlikleri ve sağlık güvenliği açısından dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, son yıllarda sağlık araştırmalarına ve aşı geliştirmeye önem veren ülkeler arasında. NIH fonlarından yararlanan Türk araştırmacılar olabilir; bu fonların siyasi kriterlere göre dağıtılması, Türkiye'deki projelerin de olumsuz etkilenmesine yol açabilir. Ayrıca, ABD'nin bilimsel liderliğinin zayıflaması, Türkiye'nin alternatif ortaklıklar arayışını hızlandırabilir. Türk dış politikası açısından ise, bilim diplomasisi ve sağlık işbirlikleri yeni denge arayışlarına sahne olabilir. Ancak somut bir etki için gelişmelerin yakından takip edilmesi gerekiyor.
