Donald Trump'ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya yönelik son diplomatik manevrası, Tel Aviv yönetimini oldukça sıkıntılı bir seçenekle karşı karşıya bıraktı. İsrail diplomasisi, beklenmedik bir engelle karşılaştı. Trump yönetiminin Orta Doğu'da barış planı olarak bilinen ancak Filistinlilerin aleyhine olduğu gerekçesiyle bölgede büyük tepki çeken 'Yüzyılın Anlaşması' adlı girişim, Netanyahu'yu ya Filistinlilerle müzakere masasına oturmak ya da uluslararası camiada yalnızlaşmak arasında bir tercihe zorluyor.
Gelişmenin Arka Planı
Trump yönetiminin barış planı, Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması, Batı Şeria'daki yerleşim birimlerini meşrulaştırması ve Ürdün Vadisi'nde İsrail egemenliğini öngörmesiyle Filistin tarafından reddedilmişti. Planın açıklanmasından bu yana İsrail-Filistin çatışmasında tansiyon yükselirken, ABD'nin arabuluculuk rolü de sorgulanmaya başlandı. Öte yandan, Netanyahu'nun iç siyasette yolsuzluk suçlamalarıyla karşı karşıya olması ve sık sık seçimlere gitmesi, Trump'ın planını kabul etmesini zorunlu kılıyor. Ancak bu kabul, bölgedeki diğer aktörlerle (özellikle Ürdün ve Mısır) ilişkileri daha da geriltecek. Son olarak, ABD'nin İsrail'e yönelik desteğinin azaldığı yönündeki haberler, Netanyahu'yu daha da zor durumda bırakıyor. Trump, sosyal medyada yaptığı açıklamada, "Netanyahu şimdi gerçekten zor bir karar vermeli" diyerek İsrail Başbakanı'nın üzerindeki baskıyı artırdı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Orta Doğu'da güç dengelerini yeniden şekillendirebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İsrail'le normalleşme sürecini hızlandırmak isterken, Filistin davasına olan destek azalıyor. Ancak İran ve Türkiye gibi bölgesel güçler, Filistin meselesini kendi dış politikalarının merkezine koymaya devam ediyor. Özellikle Türkiye, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın sık sık Filistin'e desteğini vurguladığı bir dönemde, ABD'nin planını şiddetle eleştiriyor. Küresel ölçekte ise, Avrupa Birliği ve Rusya, iki devletli çözümden yana tavır alırken, Trump'ın bu hamlesi uluslararası hukuka aykırı bulunuyor. Netanyahu'nun tercihi, yalnızca İsrail'in değil, tüm bölgenin geleceğini etkileyecek. Eğer İsrail, ABD planını kabul ederse, Filistinlilerle her türlü diyaloğu sonlandırabilir ve bu da yeni bir şiddet sarmalına yol açabilir. Reddederse, ABD ile ilişkileri ciddi şekilde sarsılabilir ve Trump yönetiminden beklediği desteği alamaz.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasını her zaman desteklemiş ve İsrail'in işgal politikalarını eleştirmiştir. Trump'ın Netanyahu'ya dayattığı bu seçenek, Türk dış politikası için bir fırsat yaratabilir. Türkiye, ABD ve İsrail'e karşı Filistin lehine daha aktif bir rol üstlenebilir. Ancak bu durum, Türkiye-ABD ilişkilerindeki mevcut gerilimi daha da artırabilir. Türkiye, aynı zamanda bölgedeki diğer aktörlerle (Rusya, İran) iş birliğini güçlendirerek alternatif bir diplomatik zemin oluşturabilir. Sonuçta, Türkiye'nin bu krizdeki tutumu, Orta Doğu'da nüfuzunu artırma stratejisinin önemli bir sınavı olacaktır.
