ABD Hazine Bakanlığı, 4 Temmuz 2025 Çarşamba günü yaptığı açıklamayla, Amerikan tarihinde bir ilke imza atarak görevdeki bir başkanın resminin yer aldığı hatıra parasının basımına başlandığını duyurdu. Donald Trump figürlü 1 dolarlık madeni para, Amerika Birleşik Devletleri'nin bağımsızlığının 250. yıl dönümü anısına basılıyor ve bu sonbaharda piyasaya sürülecek. Böylece ilk kez hayatta olan bir ABD başkanı resmî olarak dolaşımdaki bir para biriminde yer almış olacak. Trump, daha önce başkanlık döneminde resmî bir hatıra parasında yer alan ilk isim olarak da kayıtlara geçmişti.
Bağımsızlığın 250. Yılına Özel Tasarım
ABD Darphanesi, söz konusu madeni paranın üretimine başladığını ve serinin 2025 yılı sonbaharında tedavüle gireceğini bildirdi. Paranın ön yüzünde Donald Trump'ın profili, arka yüzünde ise Bağımsızlık Bildirgesi'nin imzalandığı anı temsil eden bir kompozisyon yer alıyor. Bu kompozisyon, 1776 yılında Philadelphia'da toplanan Kıta Kongresi'ni ve bildirgenin kabul edilişini sembolize ediyor. Hazine Bakanlığı, paranın sınırlı sayıda basılacağını ve koleksiyoncular için özel bir sunum kutusuyla birlikte satışa sunulacağını açıkladı.
Madeni paranın üretim kararı, 2024 yılının Aralık ayında Kongre'de kabul edilen bir yasaya dayanıyor. Yasada, bağımsızlığın 250. yıl dönümü anısına 500 bin adet 1 dolarlık hatıra parası basılması öngörülmüştü. Ancak yasada başkan figürünün kullanılmasına izin verilmiyor, yalnızca "bağımsızlık temalı bir tasarım" şartı koşuluyordu. Hazine Bakanı Steven Mnuchin, yasayı yorumlayarak Trump'ın figürünün "bağımsızlık ruhunu yansıttığı" gerekçesiyle bu kararı aldı. Demokrat Partili yasa koyucular, bu kararın yasayı aştığını ve geleneklere aykırı olduğunu savunarak tepki gösterdi.
Anayasal ve Siyasi Tartışmalar
ABD'de hayattaki bir başkanın resmî paralarda kullanılması konusu uzun süredir tartışmalı bir konu. 1866 tarihli bir yasaya göre, federal paralarda yaşayan kişilerin figürlerine yer verilmesi yasaklanmıştı. Ancak bu yasak, hatıra paraları için geçerli değil. Bununla birlikte, daha önce hiçbir başkan, görevdeyken veya hayattayken resmî bir hatıra parasında yer almamıştı. 1932'de basılan George Washington çeyrek dolarları, başkanın ölümünden sonra tedavüle girmişti. John F. Kennedy yarım dolarları ise suikastın ardından basılmıştı.
Trump yanlısı Cumhuriyetçiler kararı memnuniyetle karşılarken, Demokratlar bunu "bir başkanın kendi imajını paraya basarak gücünü kötüye kullanması" olarak nitelendirdi. Hukuk uzmanları ise yasanın açıkça başkan figürüne izin vermediğini ancak Hazine Bakanlığı'nın takdir yetkisini kullanabileceğini belirtiyor. Madeni paranın satışından elde edilecek gelirin, bağımsızlık kutlamaları ve eğitim programları için kullanılması planlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye açısından bakıldığında, bu tür sembolik kararlar ABD'nin iç siyasi dinamiklerinin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Ancak Trump'ın parasının basılması, özellikle 2024 seçimleri öncesinde Cumhuriyetçi tabanı konsolide etmeye yönelik bir hamle olarak görülüyor. Bu durum, ABD'nin dış politikasında da etkili olacak bir başkanlık imajı yaratma çabası olarak yorumlanabilir. Türkiye, ABD ile ikili ilişkilerinde özellikle savunma, ticaret ve bölgesel güvenlik konularında Trump dönemindeki sert müzakere tarzını deneyimlemişti. Dolayısıyla bu tür sembolik adımlar, 2025 ve sonrasında ABD'de yeniden Trump etkisinin artabileceğine dair erken bir işaret olarak okunabilir. Küresel ölçekte ise para sembolizmi, tıpkı Mustafa Kemal Atatürk'ün Türk lirasındaki yeri gibi, ulusal kimlik inşasında önemli bir araçtır. Bu nedenle, ABD'nin bu uygulaması diğer ülkelerde de benzer tartışmaları tetikleyebilir.
