ABD Başkanı Donald Trump, İsrail’in İran’a yönelik düzenlediği askeri saldırı nedeniyle Washington ile Tahran yönetimi arasında saatler içinde imzalanması beklenen bir anlaşmanın ertelendiğini öne sürdü. Ortadoğu’da tansiyonun yeniden yükseldiği bir dönemde gelen bu açıklama, bölgesel dengeleri ve ABD’nin İran politikasını yeniden tartışmaya açtı. Trump, anlaşmanın neredeyse tamamlandığını ancak İsrail’in müdahalesiyle sürecin askıya alındığını belirtti.
Anlaşmanın içeriği ve gecikme nedeni
Trump’ın iddiasına göre, ABD ile İran arasında varılmak üzere olan anlaşma, İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması ve buna karşılık bazı yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Görüşmelerin son aşamaya geldiği bir dönemde, İsrail’in İran’ın askeri tesislerine yönelik saldırısı, Tahran yönetiminin müzakere masasından çekilmesine yol açtı. Trump, “Saatler kalmıştı. Her şey yolundaydı. Ama sonra İsrail müdahale etti ve anlaşma rafa kalktı” ifadelerini kullandı.
İsrail ise saldırının, İran’ın Suriye’deki askeri varlığına ve bölgedeki milis güçlerine yönelik olduğunu duyurdu. Tel Aviv yönetimi, bu tür operasyonların ulusal güvenliklerinin bir gereği olduğunu ve İran’ın nükleer tehdidini engellemek için her türlü adımı atacaklarını vurguladı. İran tarafı ise saldırıyı kınarken, ABD ile yapılan müzakerelerin “geçici olarak durdurulduğunu” doğruladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, özellikle Körfez ülkeleri ve Avrupa Birliği tarafından endişeyle karşılandı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, tansiyonun düşürülmesi çağrısı yaparken, Avrupalı diplomatlar nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması için verdikleri çabaların boşa gidebileceğini ifade etti. Eğer anlaşma sağlanmazsa, İran’ın nükleer programında daha da ileri gitmesi ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması bekleniyor.
Analistler, Trump’ın bu açıklamasının hem İsrail’e hem de İran’a yönelik bir mesaj taşıdığını belirtiyor. Bir yandan İsrail’e “diplomatik süreci baltalama” eleştirisi yöneltilirken, öte yandan İran’a da “anlaşma masada duruyor” sinyali veriliyor. Ancak bölgedeki güç dengeleri ve İsrail’in güvenlik kaygıları, anlaşmanın önündeki en büyük engel olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de İsrail ile dengeli ilişkiler sürdürmeye çalışırken, bu tür bir kriz bölgede istikrarsızlığı artırabilir. ABD-İran anlaşmasının gerçekleşmemesi, Türkiye’nin enerji arz güvenliği ve komşusu İran’la ticari ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Körfez’deki gerginlik Türkiye’nin Katar ve Suudi Arabistan ile yürüttüğü diplomatik temasları da zorlayabilir. Ankara, nükleer anlaşma sürecinin yeniden başlaması ve bölgesel diyaloğun teşvik edilmesi için arabulucu rolü üstlenebilir. Bu nedenle gelişme, Türk dış politikası açısından yakından izlenmesi gereken bir kriz niteliği taşıyor.
