Eski ABD Başkanı Donald Trump, İsrail ile İran arasında son haftalarda tırmanan askeri gerginliğin ardından tarafların "yeter dediğini" ve karşılıklı saldırılara şimdilik son verdiğini söyledi. Trump, yaptığı açıklamada, her iki ülkenin de belirli bir noktaya kadar ilerlediğini ancak daha fazla çatışmanın kimseye fayda sağlamayacağını anladıklarını belirtti. Bu gelişme, İsrail'in İran'ın askeri tesislerine yönelik son saldırıları ve Tahran'ın misilleme tehditleri sonrası bölgede savaş endişelerinin arttığı bir dönemde geldi. Trump'ın değerlendirmesi, henüz resmi makamlardan teyit edilmemiş olsa da bölgesel dengeler açısından kritik bir işaret olarak yorumlanıyor.
Gelişmenin arka planı
Ortadoğu'da son aylarda İran ile İsrail arasında doğrudan çatışma riski tarihin en yüksek seviyelerinden birine ulaştı. İsrail’in Suriye’deki İran hedeflerine yönelik hava saldırıları, İran’ın ise İsrail’e yönelik insansız hava aracı ve füze tehditleri arasında gidip gelen bir süreç yaşandı. Nisan 2024'te İsrail'in İran'ın İsfahan kentindeki bir askeri tesise düzenlediği saldırı, Tahran'ı doğrudan bir karşılık vermeye zorladı. İran, İsrail'e yönelik ilk kez kendi topraklarından geniş çaplı bir drone ve füze saldırısı başlattı. Bu saldırıların büyük kısmı hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hale getirilse de bölgesel bir savaşın eşiğine gelindiği yorumları yapıldı. Trump'ın açıklaması, tarafların daha fazla tırmanıştan kaçınma iradesi gösterdiğine işaret ediyor.
Ancak uzmanlar, tarafların uzun vadede birbirlerine karşı düşük yoğunluklu çatışmaya devam edebileceğini belirtiyor. İsrail, İran'ın nükleer programını engellemek ve bölgedeki vekil güçlerini zayıflatmak için operasyonlarını sürdürürken, İran da diplomatik ve askeri alanda caydırıcılığını korumaya çalışıyor. Trump'ın "yeter dediler" ifadesi, belki de geçici bir ateşkese işaret ediyor. Zira geçmişte de benzer gerginlikler, uluslararası arabuluculuk çabalarıyla kontrol altına alınmış ancak kalıcı bir çözüm bulunamamıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail-İran gerginliğinin sona ermesi, sadece iki ülke için değil, tüm Ortadoğu ve küresel enerji piyasaları için hayati önem taşıyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kontrol etmesi, petrol fiyatlarının istikrarı açısından kritik. Herhangi bir askeri çatışma, petrol arzında kesintiye ve fiyatların fırlamasına yol açarak küresel ekonomiyi olumsuz etkileyebilir. Ayrıca İran'ın Lübnan'daki Hizbullah, Suriye'deki milisler ve Yemen'deki Husiler üzerindeki etkisi, bölgesel istikrarı doğrudan etkiliyor. İsrail-İran çatışmasının sona ermesi, Körfez ülkeleri başta olmak üzere bölge devletlerinin rahat nefes almasını sağlıyor. ABD ve Avrupa Birliği de tarafları sükûnete çağırarak diplomatik çözüm arayışlarını destekliyor. Trump'ın açıklaması, bu bağlamda uluslararası toplumun çabalarına ivme kazandırabilir. Ancak İran'ın nükleer programı ve İsrail'in güvenlik endişeleri, uzun vadede yeni bir kriz potansiyelini barındırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail ile İran arasındaki gerilimin hem güvenlik hem de ekonomik boyutlarından doğrudan etkilenebilecek bir konumda. İki komşusu arasında olası bir savaş, Türkiye'nin enerji tedarik yollarını ve bölgesel istikrarı tehdit ederdi. Özellikle İran üzerinden doğalgaz ve petrol ithalatı yapan Türkiye, bu tür bir çatışmada ekonomik kayıplarla karşı karşıya kalabilirdi. Ayrıca Suriye ve Irak'ta nüfuz mücadelesi yaşanan bir dönemde, İsrail-İran çatışması Türkiye'nin kuzeyindeki PKK ve diğer terör örgütleriyle mücadelesini de zora sokabilirdi. Trump'ın açıklaması, Ankara'nın bölgesel diplomasi ve arabuluculuk çabalarını yeniden canlandırması için bir fırsat penceresi sunuyor. Türkiye, hem İsrail hem de İran'la diyalog kanallarını koruyarak, bölgede daha istikrarlı bir denge kurulmasına katkı sağlayabilir.
