ABD Başkanı Donald Trump, İran'ı barış müzakerelerinde "kendilerini enayi yerine koymakla" suçlayarak Çarşamba günü itibarıyla ABD'nin İran'a yönelik yeni saldırılar başlatacağını açıkladı. Trump'ın bu açıklaması, bir ABD helikopterinin düşürülmesinin ardından iki taraf arasında karşılıklı ateş açılması sonrası geldi. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada, İranlı yetkililerin müzakere masasında samimiyetsiz davrandığı ve ABD'nin güvenlik çıkarlarını tehdit ettiği belirtildi. Trump, "Onlar bizi oyalıyor ve gerçek niyetlerini gizliyorlar. Artık bu oyuna son veriyoruz" ifadelerini kullandı.
Gelişmenin arka planı
Olayların fitilini ateşleyen gelişme, İran destekli milisler tarafından ABD'ye ait bir insansız hava aracının düşürüldüğü iddiası oldu. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), helikopterin düşürülmesinin ardından İran'a ait askeri noktalara misilleme saldırıları düzenledi. İran resmi haber ajansı İRNA ise, ABD saldırılarında en az 3 İran askerinin hayatını kaybettiğini, 12 kişinin yaralandığını duyurdu. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "İran bizi enayi yerine koymaya çalıştı, ancak artık bu oyun bitti. Bugünden itibaren yeni ve daha güçlü saldırılara başlıyoruz" dedi. Uzmanlar, bu açıklamaların İran ile ABD arasında aylardır süren dolaylı müzakereleri fiilen sona erdirdiğini belirtiyor.
Bölgede gerilim tırmanırken İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, ABD'nin açıklamalarını "provokatif ve sorumsuzca" olarak nitelendirdi. Kenani, "İran, topraklarına yönelik her türlü saldırıya en sert şekilde karşılık verecektir" şeklinde konuştu. İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı Vahid Hakkani ise, İran Silahlı Kuvvetleri'nin tam savaş hazırlığında olduğunu ve ABD'nin bölgedeki üslerinin menzil dahilinde olduğunu söyledi.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran arasındaki bu son kriz, Orta Doğu'da yangının büyümesine neden oluyor. Irak ve Suriye'deki İran destekli grupların ABD hedeflerine yönelik saldırıları artırması bekleniyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, tansiyonun düşürülmesi çağrısı yaparken, İsrail ise ABD'nin yanında olduğunu ilan etti. Petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 4'ün üzerinde yükseldi. Uluslararası Enerji Ajansı, olası bir Hürmüz Boğazı krizine karşı üye ülkelerin acil durum stoklarını devreye sokmaya hazır olduğunu bildirdi. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, taraflara itidal çağrısı yaparak, "Bu tehlikeli tırmanış, milyonlarca insanın hayatını ve bölgesel istikrarı tehdit ediyor" dedi. NATO ise ABD'nin meşru müdafaa hakkını desteklediğini ancak diyalog kapısının açık tutulması gerektiğini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu tırmanış, Türkiye'nin güney sınırları ve bölgesel politikaları açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye, İran ile komşu olup enerji ithalatında önemli bir bağımlılığa sahiptir. Ayrıca, Suriye ve Irak'ta İran destekli gruplarla koordinasyon halinde olan Ankara, doğrudan bir çatışma durumunda bu aktörlerle ilişkilerini yeniden gözden geçirmek zorunda kalabilir. Ekonomik olarak ise, petrol fiyatlarındaki ani yükseliş cari açığı artırabilir. Türkiye'nin bu krizde denge politikası izlemesi ve diplomasi kanallarını açık tutması beklenir. Aksi takdirde, bölgedeki istikrarsızlık Türkiye'nin güvenliğini ve enerji arzını doğrudan etkileyebilir.
