ABD Başkanı Donald Trump, 8 Nisan 2025 Cuma günü yaptığı açıklamada, İran ile yeni müzakerelere hazır olduğunu belirtirken, iki ülke arasındaki ateşkesin artık geçerli olmadığını yineledi. Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı kısa açıklamada, Tahran yönetimiyle daha fazla görüşme yapmayı kabul ettiğini ancak mevcut ateşkesin sona erdiğini söyledi. Başkan, “Ateşkes bitti. Artık sadece zaman kaybı” ifadelerini kullandı. Bu açıklamalar, Trump'ın daha önce bu hafta başında bir NATO zirvesinde de benzer ifadeler kullanmasının ardından geldi. Trump zirvede, “İran ile anlaşma sağlamak imkansız. Onlarla uğraşmak sadece bir zaman kaybı” demişti.
Trump’ın İran politikasında yeni dönem
ABD Başkanı Donald Trump, son dönemde İran’a yönelik sert söylemlerini artırmış durumda. Ülkesinin İran ile yürüttüğü dolaylı müzakerelerin sonuçsuz kaldığını savunan Trump, Tahran’ın nükleer programı konusunda somut adımlar atmamasından duyduğu rahatsızlığı sık sık dile getiriyor. Trump'ın Cuma günü yaptığı açıklamada, İran ile yeni görüşmelere açık olduğunu belirtmesi ise Washington'ın diplomatik kanalları tamamen kapatmadığını gösteriyor. Ancak ateşkesin sona erdiği yönündeki ısrarlı vurgusu, sahadaki askeri angajmanın yeniden başlayabileceğine işaret ediyor. Beyaz Saray'dan yapılan resmi açıklamada, “Başkan Trump, İran’ın nükleer faaliyetlerini sonlandırması ve bölgesel istikrarı bozucu eylemlerine son vermesi halinde yeni bir diyalog sürecine sıcak bakıyor” denildi. Ancak aynı açıklamada, mevcut ateşkesin “artık bir anlam ifade etmediği” de vurgulandı.
Uzmanlar, Trump'ın bu çelişkili gibi görünen tutumunu, İran üzerinde maksimum baskıyı sürdürürken bir yandan da uluslararası topluma “diplomasiye açık” mesajı verme çabası olarak yorumluyor. Öte yandan, ABD yönetiminin İran'a yönelik yeni yaptırımlar hazırlığı içinde olduğu da konuşuluyor. Trump'ın eski Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton ise sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Ateşkesin bitmesi İran’a karşı daha kararlı bir askeri duruşu gerektiriyor. Başkan’ın bu konuda net olması önemli” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Trump’ın açıklamaları, Ortadoğu’da tansiyonun yeniden yükselmesine neden oldu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, “ABD’nin bu tür tek taraflı açıklamaları bölgesel barışa katkı sağlamaz” dedi. Bölge ülkeleri endişeli bir bekleyiş içinde. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD-İran hattında yaşanacak olası bir tırmanıştan duydukları kaygıyı diplomatik kanallardan iletti. İsrail ise Trump'ın açıklamalarını memnuniyetle karşıladı; Başbakan Binyamin Netanyahu, “İran’ın nükleer silah peşinde koşmasına asla izin verilmemeli” dedi.
NATO cephesinde ise farklı sesler yükseliyor. Avrupalı müttefikler, Trump'ın tek taraflı çıkışlarından rahatsız. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, “İran ile diyalog kanallarının tamamen kapanması bölgesel güvenliğe zarar verir” uyarısında bulundu. Almanya Başbakanı Olaf Scholz ise “Nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması için çaba göstermeliyiz” çağrısı yaptı. Trump yönetiminin bu adımı, ABD’nin Avrupa’daki geleneksel müttefikleriyle arasında yeni bir gerilime yol açabilir. Bu arada, Körfez ülkeleri olası bir çatışmanın etkilerini en aza indirmek için hazırlıklarını hızlandırmış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, komşusu İran ile 500 kilometreyi aşan sınırı ve enerji ithalatı başta olmak üzere derin ekonomik bağları nedeniyle bu gelişmeden doğrudan etkilenecek ülkelerin başında geliyor. ABD-İran arasında ateşkesin sona ermesi, Irak, Suriye ve Kafkasya'da Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan ilgilendiren bir güç boşluğu yaratabilir. Ayrıca, enerji maliyetlerinde olası bir artış Türkiye ekonomisi üzerinde ek yük oluşturabilir. Türkiye, her iki tarafla da diyalog kanallarını açık tutarak krizin yayılmasını önlemeye çalışacaktır. Dışişleri Bakanlığı’nın bu konuda temkinli bir duruş sergilemesi ve tarafları itidale çağırması bekleniyor.
