ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'a ait dondurulmuş varlıkları kullanarak deniz ticaretinde meydana gelen hasarları karşılama tehdidi, Tahran yönetiminin sert tepkisine yol açtı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Cuma günü yaptığı açıklamada bu hamleyi 'kışkırtıcı bir emsal' olarak değerlendirdi. Trump'ın bu açıklaması, Körfez'de artan gerilimin ortasında, uluslararası hukuk ve deniz güvenliği açısından yeni bir tartışma başlattı.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, İran'ın uluslararası sularda ABD'ye ait gemilere verdiği zararın, dondurulmuş İran varlıklarından tahsil edileceğini ileri sürdü. Trump, “İran, gemilerimize verdiği zararın bedelini, dondurulmuş varlıklarından ödeyecek. Bu, uluslararası hukukun açık bir ihlalidir ve biz de buna karşılık vereceğiz” ifadelerini kullandı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, bu açıklamayı sert bir dille eleştirerek, “ABD'nin bu tutumu, uluslararası hukuku hiçe sayan ve kabul edilemez bir emsal oluşturan kışkırtıcı bir adımdır. İran'ın varlıkları üzerindeki bu tür tek taraflı tasarruf girişimleri, uluslararası toplumun ciddi tepkisiyle karşılaşacaktır” dedi. Bekayi, dondurulmuş varlıkların yalnızca İran halkının malı olduğunu ve bu paraların insani ihtiyaçlar için kullanılması gerektiğini vurguladı.
Trump yönetimi, İran'ın petrol ihracatını engellemeye yönelik yaptırımları sıkılaştırmış, ayrıca bölgedeki deniz güvenliği konusunda uluslararası bir koalisyon kurmaya çalışmıştı. Bu açıklamalar, Ocak 2020'de General Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından tırmanan gerilimin devam ettiği bir dönemde geldi. İran ise, ABD'nin bu tür tehditlerinin bölgedeki istikrarı bozduğunu ve meşru müdafaa hakkını kullanacağını belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik dinamiklerini daha da hassas bir noktaya taşıyor. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçtiği için, buradaki herhangi bir gerginlik küresel enerji piyasalarını doğrudan etkileyebilir. Analistler, Trump'ın bu söyleminin, İran'ı müzakere masasına çekmeye yönelik bir psikolojik savaş taktiği olabileceğini, ancak aynı zamanda ciddi bir hukuki tartışmayı da beraberinde getirdiğini belirtiyor.
Uluslararası hukuk uzmanlarına göre, bir ülkenin dondurulmuş varlıklarına el konulması ve tazminat olarak kullanılması, ancak uluslararası bir mahkeme kararı veya BM Güvenlik Konseyi yaptırımları çerçevesinde mümkün olabilir. ABD'nin bu konuda tek taraflı adım atması, hem uluslararası hukuka aykırılık oluşturabilir hem de diğer ülkeler tarafından emsal teşkil ederek benzer uygulamaları tetikleyebilir.
Avrupa Birliği ve diğer uluslararası aktörler, Trump'ın bu açıklamalarına temkinli yaklaşarak, diyalog ve diplomasi çağrısında bulundu. Fransa ve Almanya, taraflar arasında gerilimi artıracak adımlardan kaçınılması gerektiğini vurguladı. Rusya ise ABD'nin bu tutumunu kınayarak, uluslararası hukukun ihlal edilmesinin bölgesel bir çatışma riskini artıracağı uyarısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ihtiyacını karşıladığı ve stratejik ticaret yollarının bulunduğu bir bölgede yaşanması bakımından doğrudan önem taşıyor. Türkiye, İran ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini sürdürürken, aynı zamanda ABD ile de ittifak bağlarına sahip. Bu tür bir gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliğini tehdit edebilir ve bölgedeki istikrarsızlığı artırabilir. Ayrıca, ABD'nin tek taraflı bu tür uygulamaları, uluslararası hukukun üstünlüğüne zarar verir ve Türkiye'nin de savunduğu çok taraflı diplomasi anlayışına aykırıdır. Ankara'nın, bu süreci yakından izleyerek hem Tahran hem Washington ile diyalog kanallarını açık tutması beklenir.
